9/11'in 25. Yıldönümü: Ground Zero'da Anma, Lider Mesajları ve 'Yeni Tehditler' Uyarısı

11 Eylül 2026 Cuma günü, 11 Eylül 2001 terör saldırılarının 25. yıldönümü, New York'taki Ground Zero, Virginia'daki Pentagon ve Pensilvanya'daki Shanksville'de eşzamanlı resmi anma törenleriyle anılıyor. New York yerel saati 08:46'da (Türkiye saati 15:46) Kuzey Kule'ye çarpan ilk uçağın anısıyla başlayan törenlerde, ailelerin okuduğu 2.977 isim arasında bu yıl da 300'ü aşkın 'sonradan ölen ilk müdahaleci' ismi yer alıyor. Beyaz Saray, NATO ve Ankara'dan gelen mesajlarda terörle mücadelenin odaklanmasının 'dış kaynaklı örgütlerden' 'iç tehdit, siber altyapı saldırıları ve yapay zeka destekli radikalizasyona' kaydığının altı çizildi.

Ground Zero'da Çeyrek Asırlık Sessizlik ve İsim Okuma

National September 11 Memorial & Museum'de düzenlenen ana tören, New York Valisi Kathy Hochul ve New York Şehri Belediye Başkanı Eric Adams'ın katıldığı protokol çerçevesinde, aile üyelerinin kurban isimlerini tek tek okumasıyla şekillendi. Tören programında, her bir çarpma ve çökme anısına karşılık gelen altı anlık sessizlik dakikası (08:46, 09:03, 09:37, 09:59, 10:03, 10:28 EDT) tutuldu. Bu yılki törenin farklılaştıran özelliği, "Asla Unutma" mottosunun yanına "Hazırlıklı Ol" vurgusunun eklenmesiydi. Anıt müzesi yetkilileri, 25. yıl logosunun "Dayanıklılık ve Gelecek" temasıyla tasarlandığını, müze ziyaretçi sayısının 2021'den bu yana %40 arttığını ve genç nesil eğitim programlarının yoğunlaştığını kaydetti.

Pentagon ve Shanksville: Askeri ve Sivil Kahramanlık Anıldı

Pentagon Memorial'de Savunma Bakanı veya Başkan Yardımcısı'nın başkanlığında yapılan tören, 184 kurbanın anısına adanıldı. Uçak 93'ün yolcularının özdilekle düştürdüğü Shanksville'daki Flight 93 National Memorial'de ise "Yolcu ve Murettebat" heykeli önünde,Federal Aviation Administration (FAA) ve FBI yetkililerinin katıldığı ayrı bir anma gerçekleşti. Her iki yerde de 09:37 (Pentagon çarpma) ve 10:03 (Shanksville düşüşü) saatlerinde (EDT) ulusal bayrak yarım direkte çekildi.

Beyaz Saray ve NATO: "Tehdit Evrildi, Mücadele Devam Ediyor"

ABD Başkanı'nın Beyaz Saray'dan yayınlanan yazılı mesajında, 25 yıl boyunca süren "Terörle Mücadele" sürecinin 8 trilyon dolara (Brown Üniversitesi Costs of War projesi verisi) mal olduğunu, ancak bu mücadelenin "yeni formlara bürünen düşmanlara" karşı sürmesi gerektiği belirtildi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Brüksel'den yaptığı açıklamada 5. Madde'nin sadece 9/11 sonrası tetiklendiğini hatırlatarak, "İşbirliği sadece askeri değil, siber savunma ve istihbarat paylaşımında da derinleşecek" dedi. Türkiye'den Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ayrı mesajlarda terörle mücadelenin "ayrım yapmadan" sürmesi gerektiğini, Türkiye'nin 40 yıldır terörle mücadele deneyiminin uluslararası platformlarda paylaşıldığını vurguladı.

25 Yılda Değişen Terör Haritası: Dıştan İçe, Silahsızlığa

Ulusal Güvenlik Departmanı (DHS) ve FBI'nin Ulusal Terörizm Uyarı Sistemi (NTAS) "Yüksek" seviyesinde tutulan güncel raporları, 2026 yılı için üç ana risk vektörünü öne çıkarıyor:

• İç Kaynaklı Şiddetli Ekstremizm (DVE): Beyaz üstünlükçü ve anti-hükümet grupların, 2021 Kongre Baskını sonrası yapısal olarak parçasalansa da, "tek aktör" (lone actor) saldırı riskinin arttığı.
• Yeniden Dirilen Dış Tehditler: Afganistan'dan 2021 çekilimi sonrası ISIS-K ve Al-Kaida'nın Afganistan ve Afrika koridorlarında yeniden yapilandırılması, dış operasyon yeteneği kazandırılması.
• Teknolojik Terör: Drone swarm (sürü dronu) saldırı senaryoları, su/elektrik altyapısına yönelik siber fidye yazılımları ve yapay zeka ile üretilen derin sahte (deepfake) propagandanın radikalizasyon hızı üzerindeki etkisi.

Uzmanlar, 2001'in "hırsızlıkla uçak kaçıran" tehdit modelinin, 2026'da "kod yazan, dron uçuşturan, algı yöneten" bir aktöre dönüştüğünü, bu nedenle güvenlik bütçelerinin kinetikten siber/istihbarata kaydığını belirtiyor.

İlk Müdahalecilerin Hala Verdiği Mücadele: Sağlık ve Tazminat

World Trade Center Health Program (WTCHP) ve September 11th Victim Compensation Fund (VCF) verilerine göre; 2001 tozuna maruz kalan ilk müdahalecilerin, sakinlerin ve temizlik işçilerinin arasında tanı konulan 9/11'e bağlı hastalık (solunum, kanser, PTSD) sayısı 130 bini buldu. Bu hastalıklardan dolayı hayatını kaybedenlerin sayısı resmi kayıtlara göre 343'ü geçti (bu rakam çarpma anında ölen 343 itfaiyeciyle karıştırılmamalıdır). Kongre tarafından 2090 yılına kadar uzatılan fonların ödeme hızı ve yeterliliği, aile dernekleri tarafından "yavaş ama istikrarlı" olarak değerlendiriliyor.

Yeni Nesillere Aktarılan Hafıza: Müzeler ve Eğitim

25. yılın en kritik sosyolojik boyutu, 2001'den sonra doğan neslin bu olayı nasıl öğrendiği. Anıt Müzesi yönetimi, 2026-2027 eğitim yılında ABD genelindeki okullara dağıtılan "9/11 Öğretim Seti"nin, sadece tarihî olay ötesinde, medya okuryazarlığı, radikalizasyon psikolojisi ve demokratik dayanıklılık modüllerini içerdiğini açıkladı. Sosyal medyada #NeverForget25 ve #911Anniversary etiketleriyle paylaşılan milyonlarca gönderi, kolektif hafızanın dijitalleştirilmesini ve gençlerin "video arşivi" üzerinden olayla kurduğu ilişkiyi gösteriyor.