AB uçuş tazminatı: İptal ve gecikmelerde yolculara 600 euroya kadar hak

Brüksel — Avrupa Birliği (AB) hava alanından kalkan veya AB lisanslı bir havayolu ile AB'ye inen tüm uçuşlarda, yolcuların haklarını güvence altına alan 261/2004 sayılı yönetmelik geçerliliğini koruyor. Uçuş iptali, uzun süreli gecikme veya binilme reddi durumlarında yolcular, mesafeye bağlı olarak 250 ile 600 euro arasında nakit tazminat hakkına kavuşuyor. Bu hak, bilet fiyatının iadesinden veya alternatif uçuş sağlanmasından bağımsız olarak işliyor.

Mesafeye göre tazminat tutarları nasıl belirleniyor?

Yönetmelik, uçuş mesafesine bağlı olarak üç kademeli bir tazminat çizelgesi öngörüyor. Tutlar, bilet sınıfından (ekonomi/business) bağımsız olarak sabittir:

• 1.500 km'ye kadar (Örn: İstanbul–Atina, Berlin–Paris): 250 Euro
• 1.500–3.500 km arası (Örn: İstanbul–Londra, Ankara–Frankfurt): 400 Euro
• 3.500 km üzeri (Örn: İstanbul–New York, AB içi transatlantik): 600 Euro

Uçuş 3 saatten az gecikirse tazminat ödenmez; ancak 3–4 saat arası gecikmelerde uzak mesafe uçuşlarında tutarın %50'si (300 Euro) ödenebilir. 4 saatten fazla gecikmelerde tam tutar hak kazanılır.

"Olağanüstü haller" ne zaman geçerli, ne zaman havayolu suçlu?

Havayolları tazminat ödememek için genellikle "olağanüstü haller" (hava şartları, hava trafik kontrolü grevi, güvenlik riskleri, siyasi istikrarsızlık) bahanesi sunar. Ancak Avrupa Adalet Divanı (EuGH) kararlara göre; uçağın teknik arızası, personel eksikliği veya havayolu kendi içinde organizasyonel sorunlar "olağanüstü haller" sayılmaz. Bu durumlarda havayolu tazminat ödemekle yükümlüdür. Hava şartları sebebiyle iptal olsa bile, aynı rotadaki diğer uçuşlar kalkıyorsa havayolu "önlem alabilirdi" deliliyle cezalandırılabiliyor.

Tazminat ötesi: Bakım, yemek ve konaklama hakkı unutulmamalı

Gecikme 2 saati (1500 km altı), 3 saati (1500-3500 km) veya 4 saati (3500 km üstü) aştığında havayolu; ücretsiz yemek/içecek, iki ücretsiz telefon/e-posta/faks ve gerekirse otel konaklaması ile havalimanı-otel transferi sağlamak zorundadır. Bu masraflar yolcuya yüklenemez; faturalar saklanıp havayolundan talep edilebilir. Uçuş ertesi güne kalırsa konaklama mecburidir.

İptal edilen uçuşta: Para iadesi mi, alternatif uçuş mu?

Yolcu, uçuş iptal edilirse tam bilet parası iadesi (7 gün içinde) veya en erken fırsatta/uygun tarihte alternatif uçuş seçeneğine sahiptir. Alternatif uçuş seçilirse tazminat hakkı (250-600 Euro) hâlâ devam eder. Eğer alternatif uçuş varış noktasına planlanan saatten 2-4 saat sonra ulaşacaksa tazminat %50, 4 saatten fazlaysa tam tutarda ödenir.

Başvuru süreci: Önce havayolu, sonra denetim kurumu

1. Doğrudan havayoluna yazılı başvuru: Uçuş numarası, tarihi, bilet/boarding pass kopyası ve masraf faturaları eklenerek resmi şikayet formu doldurulur.
2. Cevap süresi: Havayolu 6 hafta içinde cevap vermek zorundadır (bazı ülkelerde 8 hafta).
3. Ulusal Yürütme Kurumu: Olumsuz cevap veya cevapsızlık durumunda, uçuşun kalkış/varış yaptığı ülkenin "Ulusal Yürütme Kurumu"na (Türkiye'de SHGM'e değil, AB üyesi ülke kurumuna) şikayet edilir. Bu işlem ücretsizdir.
4. Mahkeme/İhtarname: Son çare olarak Avrupa Sivil Mahkemeleri Prosedürü (ESCP) ile 5.000 Euroya kadar davalar avukat olmadan açılabilir.

Bagaj hasarı ve gecikmesinde ayrı haklar var

Montreal Sözleşmesi kapsamında; kayıp, hasarlı veya geciken bagajlarda havayolu 1.500 SDR'ye (yaklaşık 1.900 Euro) kadar tazminat öder. Bagaj teslim alınırken hasar/eksiklik için "P.I.R. (Property Irregularity Report)" tutulması şarttır. Geciken bagajlarda acil ihtiyaç giderleri (çamaşır, kıyafet) faturalı olarak talep edilebilir.

Özetle: AB hava alanında yolcu hakları, biletin ucuzluğundan bağımsız olarak güçlü birer hukuki garanti altındadır. Hak kaybına uğramamak için; uçuş belgesi, boarding pass, havayolu ile yazılı yazışma ve masraf faturaları mutlaka saklanmalıdır.