ABD'de 238 Yıllık 'Penny' Tarihe Karışıyor: 1 Sentlik Metal Para Basımı Resmen Durduruldu

Washington — ABD Hazine Bakanlığı ve ABD Mint'i (United States Mint), 1793'ten beri süregelen bir geleneğe son vererek 1 sentlik metal para (penny) üretimini 18 Ekim 2026 itibarıyla resmen durdurdu. Karar, paranın döküm maliyetinin yıllardır nominal değerinin çok üzerinde seyrederken, nakit kullanımının tarihi düşüşle birleşmesiyle alındı.

Bir paranın maliyeti değeri aştığında ne olur?

US Mint'in 2025 Mali Yılı raporuna göre tek bir penny'nin üretim ve dağıtım maliyeti 3,07 sent seviyesine yükselmişti. Bu, Hazine'nin basılan her penny için yaklaşık 2 sent zarar ettiği anlamına geliyordu. Yıllık milyarlarca adet basımda bu "seigniorage" (seinyoraj) kaybı, 2025'te yalnızca penny kaleminden 179 milyon dolar civarında bir net maliyet oluşturmuştu. Çinko fiyatlarındaki volatilite ve işçilik maliyetleri artışı, birim maliyetin 2022'deki 2,72 sent seviyesinden daha da yukarıyı zorlamıştı.

Kongre onayı mı, idari karar mı?

Hazine Bakanlığı, 31 USC § 5111(b) maddesine dayanarak "ülke ihtiyacını karşılamak için gerekli olmadığı" takdirinde metal para basımını durdurma yetkisini kullandı. Kongre'den ayrı bir yasa tasarısı (örneğin 2024'teki 'Common Cents Act' girişimleri) beklenmeden, idari kararla üretim sonlandırıldı. Resmi açıklamada, mevcut Federal Rezerv envanterlerinin ve banka kasalarındaki stokların yılın geri kalanında ve 2027'ye kadar talepi karşılayacağı, ancak yeni döküm siparişinin verilmeyeceği belirtildi.

Tüketicide ve perakendede ne değişir?

• Yuvarlama kuralı: Nakit ödemelerde toplam tutar en yakın 5 sente yuvarlanacak (1-2 sent aşağı, 3-4 sent yukarı). Kredi kartı, çek ve dijital ödemelerde 1 sent hassasiyeti korunacak.
• Yasal ödeme aracı: Penny yasal ödeme aracılığı (legal tender) statüsünü koruyacak; bankalar ve perakendeciler kabul etmek zorunda kalacak, ancak dağıtım yapmayacaklar.
• Vergi ve faturalama: Satış vergisi hesaplamaları ve birim fiyatlandırmalar (örn. $3.99) 1 sent hassasiyetinde kalacak; sadece nakit kasa kapanışında yuvarlama uygulanacak.

Dünya deneyimleri: Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda modeli

ABD, düşük değerli metal parayı kaldırma konusundaKanada (2013), Avustralya (1992 - 1 ve 2 sent), Yeni Zelanda (1990/2006) ve İsviçre (2007) gibi ülkelere katıldı. Kanada deneyiminde, yuvarlama geçişi ilk 12 ayda perakende satışlarını veya enflasyonu istatistiksel olarak anlamlı derecede etkilememiş, Hazine'ye yıllık yaklaşık 11 milyon Dolar tasarruf sağlamıştı. ABD ekonomisi büyüklüğü ölçeklendirildiğinde, yıllık 200-250 milyon dolar arası net tasarruf hedefleniyor.

Numizmatik piyasa ve "Son Yıl" koleksiyonculuğu

Karar ilan edilmesiyle birlikte 2026 tarihli penny'ler (özellikle "D" - Denver ve "P" - Philadelphia dârphane işaretlileri) koleksiyoncular arasında aniden aranan varlıklara dönüştü. E-ticaret platformlarında 2026 dârphane setleri ve rolleri, nominal değerinin çok üzerindeki fiyatlarla el değiştirmeye başladı. Uzmanlar, dolaşımda kalan milyarlarca penny'nin değer kazanması için on yılların gerekeceğini, ancak "son yıl" psikolojisiyle kısa vadeli spekülatif bir hareket başlayabileceğini uyarıyor.

Çinko lobisi ve siyasi direniş bitti mi?

Yıllardır penny'yi direnen temel güç, Pennsylvanya merkezli Jarden Zinc Products (çinko levha tedarikçisi) ve bunu destekleyen Kongo temsilcileriydi. Ancak 2024 seçim sonrası Kongre dengesinin değişmesi ve Hazine'nin "dijital dolar" ve anlık ödeme sistemleri (FedNow) altyapısına yatırım yapması, nakit azaltma politikasına politik rüzgârı çevirdi. Penny'nin kalkması, ABD para politikasında "nakitsizleşme" geçişinin somut bir simgesi olarak okunuyor.

Özetle: 18 Ekim 2026 bugün, ABD para tarihinde bir kırılma noktası olarak kaydedildi. Cep cüzdanlarındaki son penny'ler artık birer tarihi eser adayı; nakit ekonomisi 5 sentlik bir çözünürlüğe oturuyor.