Afrika'da 'cinsel organ hırsızlığı' suçlamalarıyla özeleyle linç: 9 ayda 80 ölü

Afrika'nın Batı ve Orta bölgelerinde Ekim 2025 ile Temmuz 2026 arasında "cinsel organ hırsızlığı" suçlamaları sonucu özeleyle linç edilen vatandaş sayısının en az 80'e ulaştığı, sivil toplum kuruluşlarının derlediği verilerle ortaya çıktı. Olayların yoğunlaştığı Nigerya, Kamerun, Ghana ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde polis, suçlamaların "bilimsiz ve tehlikeli" olduğunu vurgularken, kitlelerin adaleti kendi eline almasına karşı sert uyarılarda bulundu.

Pazar yerlerinde ve sosyal medyada başlayan öfke

Olumun çoğu, kalabalık pazar yerlerinde veya mahalle ortamında bir kişinin "büyü yaparak cinsel organımı çaldı/kuçakladı" iddiasıyla başladı. Tanık ifadelerine ve polis tutanaklarına göre, suçlanan kişi genellikle yabancı, geistli veya ruhsal engelli bireyler oluyor. İddia süratle çevreye, sonrasında WhatsApp ve Facebook gruplarına yayılıp, dakikalar içinde toplanan kalabalık tarafından şüpheli linç ediliyor. Nigerya'nın Anambra eyaletinde Mayıs 2026'da yaşanan bir olayda, bir öğretmenin sadece bir öğrenciye bakması üzerine "büyü yaptı" denilerek öldürülmesi, olayların ne denli irrasyonel bir temele dayandığını ortaya koydu.

Kültürel inanç ve kolektif histeri

Uzmanlar bu olguyu, batı psikiyatrisinde "Koro sendromu" olarak tanımlanan, kültürel belirleyicilerle yoğunlaşan bir "kolektif histeri" olarak nitelendiriyor. Antropologlar, bölgedeki güçlü sihir ve büyü inancının, modernlik getirmesi belirsizlikle birleşince, "organ hırsızlığı" mitosunun canlı kalmasını sağladığını belirtiyor. Lagos Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden bir akademisyen, "Bu suçlamalar genellikle ekonomik kriz dönemlerinde veya seçim öncesi gerginliklerde artış gösteriyor; kitlelerin öfkesini yönlendirebilecek bir 'büyücü' aranıyor" diyor.

Devlet cezalandırıyor ama engelleyemiyor

Nigerya Polisi ve Kamerun Hükümeti son ay açıkladığı ayrı yazılarda, "cinsel organ hırsızlığı iddiasıyla linç girişiminde bulunanlar" için hapis cezası talep edileceğini duyurdu. Geçen ay Kamerun'da bir mahkeme, şüpheli bir kadını linç eden 4 kişiye 10-15 yıl hapis cezası verdi. Ancak yetkililer, olayların genelde tanık olmaması, mahalle baskısı ve delil toplanmasının zorluğu nedeniyle soruşturmanın aşıldığını kabul ediyor. İnsan Hakları İzleme Grubu (HURIDAC) temsilcileri, "Ceza verilenler azınlık, asıl sorumlu kitle anonim kalıyor" uyarısında bulundu.

Sosyal medya platformları hedef tahtasında

Sivil toplum örgütleri, Meta (Facebook/WhatsApp) ve X (eski Twitter) platformlarının, linç çağrılarını ve sahte videoları yeterince hızlı engellemediğini iddia ediyor. Nigerya'da "FactCheck Africa" girişimi, son 9 ayda organ hırsızlığı iddiası içeren 1.200'den fazla sahte paylaşım tespit ettiğini, bunların yüzlerce bin kez görüntülendiğini raporladı. Platformlar "bölgesel moderatör eksikliği" ve "dil bariyeri" gerekçeleriyle yanıt vermiyor.