Ankara'nın ilk asansörlü binası: 1927'de açılan Sergi Binası'nın hikayesi

Ankara'nın modernleşme sürecinde "ilkler"in sahnesi olan Ulus'ta, bugün Ankara Devlet Konservatuvarı Küçük Tiyatro olarak hizmet veren binanın tarihi, başkentin ilk asansörlü yapısı kimliğiyle öne çıkıyor. Mimarlık tarihi kaynaklarına ve Ankara Enstitüsü arşivlerine göre; 1927 yılında hizmete açılan Sergi Binası, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında kentleşme ve modernleşme ideallerini betimleyen yapılar arasında, dikey ulaşım teknolojisini başkente taşıyan pioner konumunda yer alıyor.

Yapıyı tasarlayan mimar Arif Hikmet Koyunoğlu, bina programu gereği sergi alanlarının katlar arasında akıcı bir bağlantıya ihtiyaç duyması sonucu asansörü projenin vazgeçilmez bir parçası haline getirmiş. O dönemde lüks otellerde ve nادر kamu binalarında (örneğin 1928'de açılan Ankara Palas'ta) görülen asansör teknolojisi, bir sergi binasında işlevsel bir gereklilik olarak düşünüldüğünde, binanın sadece bir kültür mekanı değil, aynı zamanda yeni rejimin "yeni yaşam" anlayışının bir laboratuvarı olduğu anlaşılıyor.

Cumhuriyetin 10. yılı kutlamaları için zamanında bitirilen ve "10. Yıl Sergisi"ni ev sahipliği yapan bina, yıllar içinde işlevini yitirip boşalmış, 1980'li yıllarda başlayan restorasyon sürecinin ardından Devlet Konservatuvarı'na, ardından da Küçük Tiyatro'ya dönüştürülmüş. Bugün binaya giren ziyaretçiler, foyerde duran orijinal asansör kabininin (makinesi yenilenmiş olsa da) o dönemin estetiğini ve mühendisliğini yansıtan detayları hâlâ görebiliyor.

Başkentin mimari hafızasının bu nadide tanığı, asansörüyle birlikte Ankara'nın "yukarıya" doğru atıldığı ilk adımlarından birini somutlaştırıyor. Yapı, 2020 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "Korunması Gereken Kültür Varlığı" statüsüne kavuşarak, mimari mirasın geleceğe aktarılması çabalarının da bir parçası haline geldi.