Apollo 11'in yazılım mimarı Margaret Hamilton 90 yaşında hayatını kaybetti

Margaret Hamilton, 1969 Apollo 11 misyonunda Ay'a inişi sağlayan bordo bilgisayar yazılımını geliştiren ekibi yöneten bilim insanı ve "yazılım mühendisliği" disiplininin kurucu isimlerinden biri, 90 yaşında hayatını kaybetti. MIT Instrumentation Laboratory (günümüzdeki Draper Laboratory) ve ailesinin perşembe günü yaptığı ayrı açıklamalarda, Hamilton'in Boston bölgesindeki evinde huzur içinde vefat ettiği, ölüm nedeninin yaşlanmaya bağlı doğal nedenler olduğu belirtildi.

1202 alarmları anında misyonu kurtaran kod

Hamilton'in ismini dünya bilimine kazandıran an, 20 Temmuz 1969'da Eagle iniş modülünün Ay yüzeyine inerken yaşandı. İnişten dakikalar önce bordo bilgisayar (AGC) "1201" ve "1202" program alarmlarını vermiş, işlemci yoğunluğu %90'ı bulmuştu. Houston Kontrol Merkezi'nde görev kontrolcüleri inişi iptal etme (abort) kararı alırken, Hamilton'in ekibi tarafından geliştirilen "öncelikli görüntüleme" (priority display) mimarisi devreye girdi. Yazılım, kritik olmayan görevleri durdurup işlemci gücünü iniş radarı ve yönlendirme hesaplamaları için boşaltarak, Neil Armstrong ve Buzz Aldrin'in güvenli iniş yapmasını sağladı. Sonradan Hamilton, "Biz o an yazılımın sadece kod değil, hayat kurtaran bir sistem olduğunu kanıtlamıştık" demişti.

"Yazılım mühendisliği" terimini icat eden vizyoner

1960'ların ortalarında, yazılım hâlâ donanımın gölgesinde "kodlama" olarak görülürken, Hamilton bu alana bir mühendislik disiplini olarak yaklaşıldığını savundu. MIT'teki ekibiyle geliştirdikleri hata toleranslı (fault-tolerant) mimari, asenkron işleme ve dinamik yük yönetimi kavramları, günümüz DevOps, mikroservis ve gerçek zamanlı sistemlerin temelini oluşturdu. Hamilton Technologies'i kurarak geliştirdiği Universal Systems Language (USL) ve 001AXES araç seti, sistem hatalarının kod yazılmadan, model tabanlı olarak önlenmesini hedefleyen öncü çalışmalardan biri oldu.

İndiana'dan MIT'e, oradan Beyaz Saray'a

17 Ağustos 1936'da Indiana eyaletinin Paoli kasabasında doğan Hamilton, Earlham Koleji'nde matematik okurken meteoroloji tahmin modelleri üzerinde çalışmaya başladı. 1964'te MIT Instrumentation Laboratory'e katıldı. Apollo programı boyunca yazılım bölümünde yaklaşık 100 mühendisin başında yer aldı; ekibin çoğu 20'li yaşlarındaydi. 1986'da Hamilton Technologies, Inc.'i kurarak kendi metodolojilerini ticari yazılıma taşıdı. 2016'da Barack Obama tarafından Presidential Medal of Freedom (Özgürlük Madalyası) ile onurlandırıldı; tören sırasında Obama, "Onun yazılımı olmasaydı, Ay'a inilemezdik" demişti.

Bilim insanları ve kurumlardan taziye mesajları

NASA Yöneticisi Bill Nelson, yazılı bir beyanında "Margaret Hamilton, yazılımı bir araçtan bir mühendislik disiplinine dönüştüren vizyonerdi. Apollo'nun mirası, bugün Artemis programımızda kullanılan sistemlerde hâlâ yaşıyor" ifadelerini kullandı. MIT Rektörü Sally Kornbluth ise "Hamilton, bilgisayar biliminin sadece erkeklerin alanı olmadığını kanıtlayan, kuşaklarca kadın mühendise ilham kaynağı olan bir pionerdi" dedi. Bilgisayar Tarihi Müzesi (CHM), 2017'de Hamilton'i "Bilgisayar Tarihi Müzesi Ödülü" (CHM Fellow) ile ödüllendirmiş, onun yazılımlarını ve el yazılı not defterlerini arşivine almıştı.

Hamilton'in cenazesi yakın aile katılımıyla özel törenle yapılacak; kamu anma töreni tarihi daha sonra MIT ve Draper Laboratory tarafından açıklanacak. Aile, çiçek yerine Anita Borg Enstitüsü veya Girls Who Code gibi STEM alanındaki kız çocuklarını destekleyen kurumlara bağış yapılması rica edildiğini belirtti.