Bolivya'da Yakıt Krizi: Hükümet YPFB'yi Yetkilendirdi, Dağıtım Merkezileştirildi

Bolivya Cumhurbaşkanı Luis Arce yönetiminde, ülkenin aylardır süren yakıt arz kesintilerine ve dolayısıyla oluşan sosyal huzursuzluğa son verme amacıyla kararlı bir adım atıldı. Resmi Gazete'de yayımlanan üst düzey dekretle, devlet petrol şirketi YPFB (Yacimientos Petrolíferos Fiscales Bolivianos) yakıt ithalatının tekelcisine yakın bir yapıya kavuşturuldu ve dağıtım kanalları merkezi bir komuta altına alındı.

Krizin Arka Planı: Dolar Darboğazı ve Kaçakçılık

Bolivya, doğalgaz ve petrol gelirlerindeki düşüşle beraber dış ticaret dengesinin bozulması ve merkezi bankanın dolar rezervlerinin erimesi nedeniyle aylardır ciddi bir likidite krizini yaşıyordu. Bu durum, raffineri ihtiyaçları ve ham petrol ithalatı için gerekli ödemelerin gecikmesine yol açtı. Aynı zamanda, komşu ülkeler Arjantin ve Brezilya'daki pompa fiyatlarıyla Bolivya'daki alt fiyatlar arasındaki arbitraj fırsatı, organize kaçakçılık (contraband) ağlarını harekete geçirmiş, iç piyasadan binlerce litre yakıtın sınır ötesine sızmasına neden olmuştu. Sonuçta La Paz, Santa Cruz ve Cochabamba gibi metropolitan alanlarda benzino istasyonlarına kilometrelerce uzanan kuyruklar ve kara piyasa fiyatlarının resmi fiyatların katları seviyelerine çıkması yaşandı.

Dekretin Getirdiği Yeni Yetkiler

Enerji ve Hidrokarbonlar Bakanlığı ile YPFB Genel Müdürlüğü imzalarıyla çıkarılan kararnamenin temel öğeleri şunlardır:

• İthalat Merkezileştirmesi: YPFB, ülkenin yakıt ihtiyacını karşılayan tüm ithalat işlemlerinin (tedarikçilerle anlaşma, ödeme, lojistik) tek yetkili kurumu olarak belirlendi. Özel sektör ithalatçılığının kapsamı daraltıldı.
• Dağıtım Kontrolü: Depolardan istasyonlara kadar olan lojistik zincir, askeri ve polis ekiplerinin koordinasyonunda YPFB denetimine alındı. Kaçakçılığı önlemek adına sınır bölgelerindeki depolar 7/24 gözetime alındı.
• Fiyat Denetimi: Resmi pompa fiyatlarının uygulanmasını sağlamak için YPFB denetim timleri yetkilendirildi; ihlal eden istasyonların lisans iptali de dahil cezai işlemler öngörüldü.

YPFB Başkanı Dorgathen: "Envanter Güvencesi Sağlanacak"

YPFB Genel Müdürü Armin Dorgathen, basın açıklamasında yeni düzenlemenin "geçici bir müdahale değil, yapısal bir düzeltme" olduğunu vurguladı. Dorgathen, şirketin yurt dışındaki banka hesapları ve kredi hatları üzerinden ithalatı finanse edecek likiditeyi temin ettiğini, önümüzdeki haftalar içinde envanter seviyelerinin kritik eşiğin üzerindeki seviyelere çıkacağını bildirdi. Buna karşılık, özel dağıtıcı federasyonları (FEDIPETROL), merkezi planlamanın operasyonel esnekliği bozabileceğini ve ödeme gecikmelerinin riskini dile getirerek sürecin şeffaf izlenmesini talep etti.

Bölgesel Etkiler ve Gelecek Perspektifi

Analistler, Bolivya'nın bu müdahalesinin, petrol ithalatına bağımlı ve dolar borcu taşıyan gelişmekte olan ekonomiler için bir "stres testi" niteliğinde olduğunu kaydediyor. Arjantin pesosundaki volatilite ve Brezilya'daki Petrobras fiyatlandırma politikaları sürdüğü sürece, sınır kontrolleri ve YPFB'nin tekelci gücü krizi yönetmenin ana aracı olmaya devam edecek. Hükümet, uzun vadeli çözüm olarak Santa Cruz'daki yeni raffineri yatırımlarını ve Biyodizel miktarlarındaki artırımdan (B100 hedefleri) bahsediyor; ancak bu projelerin olgunlaşması en erken 2027-2028 dönemine mal olacak. Kısa vadede dekretin başarısı, YPFB'nin ithal lojistiğini kesintisiz sürdürebilmesine ve kara piyasa fiyatının bastırılabilmesine bağlı kalıyor.