Brad Smith'in 'Süt' Uyarısından 3 Yıl Sonra: Yapay Zeka Hala Sütten Az Denetleniyor

Microsoft Başkanı Brad Smith, Eylül 2023'te ABD Senatosu'ndaki tanınmış ifadesiyle "Yapay zeka, sütten daha az düzenleniyor" demişti. Bugün, o uyarıdan tam üç yıl geçmesine rağmen küresel düzenleme manzarası hâlâ o metaforun acı gerçeğini yansıtıyor.

Avrupa standart koydu, ABD hâlâ tartışıyor

AB'nin Yapay Zeka Yasası (AI Act) Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi ve risk tabanlı yaklaşımıyla "yasaklı", "yüksek riskli" ve "şeffaflık" kategorileri oluşturdu. Yüksek riskli sistemler için uyum son tarihi Ağustos 2026 idi; bu hafta büyük teknoloji şirketlerinin ilk uyumluluk raporlarını Brussels'e teslim etmeleri bekleniyor. Ancak dünyanın en büyük AI ekosistemine ev sahipliği yapan ABD'de hâlâ kapsamlı bir federal yasama yok. Biden idaresinin 2023 Ekim Yönetim Emri, yeni yönetimle birlikte gözden geçirme sürecine girmiş, Kongre'de ise党派 (parti) uzlaşmazlığı nedeniyle onlarca tasarı meclis raflarında kalıyor.

Microsoft 'kendi kendini denetle' modelinden vazgeçmedi

Smith, geçtiğimiz hafta Brüksel'de yaptığı konuşmada AB'nin yaklaşımlını "altın standardı" olarak nitelendirirken, ABD için "sektörün öncülüğünde gönüllü taahhütler" modelinin yeterli olduğunu savundu. Microsoft, OpenAI, Google ve Anthropic'in kurduğu "Frontier Model Forum" bu çerçevede güvenlik standartları yayınlıyor. Eleştirmenler ise bu yapının, denetimi düzenleyicilerden alıp şirketlere bıraktığını, şeffaflık raporlarının bağımsız denetimden geçmediğini işaret ediyor.

Süt metaforu neden hâlâ duruyor?

Gıda Güvenliği Modernizasyon Yasası (FSMA) kapsamında süt üretimi; çiftlikten masaya kadar HACCP planları, pasteürizasyon standartları, etiketleme zorunlulukları ve aniden denetimlerle yönetiliyor. Yapay zekada ise; model eğitimi için kullanılan veri kümeleri, telif hakları uyumu, önyargı testleri ve dağıtım sonrası izleme (post-market monitoring) için evrensel bir "pasteürizasyon" standardı yok. AB AI Act'ın 5. Maddesi altındaki "sistemik risk" tanımı bu boşluğu dolduruyor olsa da, küresel bir pazarda ABD tabanlı bir modelin Avrupa standardına zorunlu uyumu hâlâ hukuki bir gri alanda kalıyor.

Özetle; Smith'in 2023'te çizdiği tablo, 2026 Ekim'inde de hâlâ geçerli: Dünyanın en güçlü teknolojilerinden biri, günlük tüketim mallarından daha zayıf bir hukuki çerçeve içinde gelişmeye devam ediyor.