Cezaevlerinde Mülakat Hakları: Dijitalleşme, Yeni Düzenlemeler ve Bekleyen Sorunlar

Adalet Bakanlığı ve Ceza İnfaz Genel Müdürlüğü, yeni yasama yılının açılışına wenige hafta kala ceza infaz kurumlarındaki görüşme hakları (mülakat) çerçevesini yeniden şekillendirecek kapsamlı bir çalışma yürüttüğü biliniyor. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 44. maddesi ve ilgili yönetmelik hükümleri (43-58. maddeler) dayanağıyla; aile birliğini koruma ilkesi ile kurum güvenliği gerekçeleri arasındaki denge, pandemi sonrası dijitalleşme süreci (SEGBİS) ve uluslararası denetim organlarının önerileri ışığında yeniden gözden geçiriliyor.

Hukuki Temel ve Mevcut Uygulama

Türk ceza infaz sisteminde "parloir" (Fransızca kökenli, resmi terminolojide mülakat odası veya görüşme odası) terimiyle ifade edilen alanlar, mahkumların dış dünya ile tek fiziksel bağ kurdukları noktalardır. 5275 sayılı Kanun'un 44. maddesi, mahkumun haftada en az bir saat görüşme hakkını garanti altına almakla birlikte; ceza infaz kurumunun türüne (kapalı, açık, kadın, çocuk, eğitimli), işlenen suçun niteliğine (terör suçları kapsamında Yönetmelik 58. madde) ve mahkumun disiplin durumuna göre bu süre uzatılıyor veya kısıtlanabiliyor.

Dijitalleşen Mülakatlar: SEGBİS Süreci ve Altyapı Sorunları

2020-2022 pandemi döneminde tamamen video görüşmesine (SEGBİS) yöneltilen sistem, 2023 sonrası kademeli normalleşme sürecine girdi. Adalet Bakanlığı Yıllık Faaliyet Raporlarına göre; Türkiye genelindeki 300'den fazla ceza infaz kurumunda SEGBİS terminalleri standartlaştırıldı ancak özellikle yoğunluk yaşanan büyük kent cezaevlerinde (Silivri, Metris, Sincan, Tarsus, Diyarbakır vb.) terminal sayısının mahkum nüfusuna oranı, bağlantı kesintileri ve görüşme süresinin teknik nedenlerle kısalması gibi şikayetler Insan Hakları Derneği (İHD) ve baro raporlarında yer almaya devam ediyor. Video mülakat, fiziksel mülakatın alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak tanımlanmakla birlikte; pratikte yeterli terminal ve bant genişliği olmaması durumunda tek seçenek haline geliyor.

Açık-Kapalı Cezaevi Farkı ve Özel Gruplar

• Açık Ceza Infaz Kurumları: Daha esnek mülakat saatleri, ailevi ziyaret programları (bazı kurumlarda hafta sonu gece konaklamalı ailevi görüşmeler) ve daha az gidişat kontrolü ile uygulama yürütülüyor.
• Kapalı Ceza Infaz Kurumları: Güvenlik seviyesine göre camlı (ayrılı) veya camlısız (birlikte) mülakat odaları ayrımı yapılıyor. Terör suçları işleyen mahkumlarda Yönetmelik 58. madde uyarınca camlı mülakata zorunluluk getiriliyor; bu durum AİHM kararlarında (örn. Öcalan v. Türkiye vb.) "aile hayatına saygı" (EİHS Madde 8) ihlali tartışmalarını tetikliyor.
• Kadın ve Çocuk Mahkumlar: Çocukla birlikte kalan anneler için "çocuk dostu görüşme odaları" (oyun alanlı, renkli, güvenli ortam) standartlaştırma çalışmaları devam ediyor; ancak kurum kurum fiziksel altyapı farklılıkları büyük.
• Engelliler ve Yabancılar: Erişilebilir mülakat odası sayısının yetersizliği ve yabancı uyruklu mahkumlarda tercüman destekli mülakat protokollerinin eksikliği, CPT'nin son Türkiye ziyaret raporlarında (2024-2025 dönemi) vurgulanan noktalar arasında.

Denetim, Arama Prosedürleri ve Gündemdeki Beklentiler

Mülakat öncesi ve sonrası yapılan arama prosedürleri (strip-search / giysi arama), güvenlik gerekçesiyle gizlilik ve insani onur hakkı arasında ince bir çizgi çiziyor. CPT ve sivil toplum kuruluşları, "gerekli ve orantılı" kuralının ötesine geçen uygulamaların belgelendiğini, bu konuda Personel Eğitimi ve standartlaştırılmış Protokolün acil ihtiyaç olduğunu kaydediyor. TBMM Adalet Komisyonu'nun yeni dönem gündemine taşınması beklenen "Ceza İnfaz Yönetmeliği Değişiklik Tasarısı"nda; mülakat süresinin haftada 2 saate çıkarıldığı, camlı mülakat zorunluluğunun istisnai hallere indirildiği ve SEGBİS altyapı yatırımlarının hukuki garantiye kavuşturulduğu öngörülüyor.

Kısacası; 27 Eylül 2026 itibarıyla ceza infaz sistemindeki "görüşme odası" tartışması, artık sadece süre uzatımı değil; dijital erişim eşitliği, arama standartları, özel ihtiyaçlı gruplar için fiziki alan tasarımı ve uluslararası insan hakları normalarıyla uyum odaklı yapısal bir dönüşüm bekliyor.