Çiğ Süt Yasaklanmalı: ABD Çocuk Uzmanları H5N1 Riskiyle Yeniden Alarm Çaldı

Amerikan Akademisi Pediatri (AAP), 30 Eylül 2026 tarihli yeni politika bildirisinde, çiğ sütün ve çiğ sütten yapılan ürünlerin satışının ulusal düzeyde yasaklanmasını talep etti. Akademi, son iki yıldır ABD sığır mandalarında endemik hale gelen H5N1 kuş grip virüsünün, pasteürleştirilmemiş sütte canlı kalabilmesi ve çocuklarda ölümcül enfeksiyonlara yol açması riskini "kabul edilemez derecede yüksek" olarak tanımladı.

Neden şimdi? H5N1 faktörü her şeyi değiştirdi

AAP'nin önceki çağrıları (sonuncusu 2017'de yapılmıştı) temel olarak E. coli O157:H7, Salmonella, Listeria ve Campylobacter gibi bakteriyel patojenlere odaklanıyordu. Ancak 2024 baharında Texas ve Kansas'ta sığırlarda tespit edilen H5N1, 2026'ya kadar ABD'nin 14 eyaletindeki 200'ün üzerindeki mandraya yayıldı. CDC verilerine göre virüs, pasteürleştirme sürecinde tamamen inaktif olsa da, çiğ sütte haftalarca enfeksiyöz kalabilmektedir. Bu yıl başında Colorado ve Michigan'da çiğ süt tüketen iki yetişkinde görülen göz enfeksiyonu (konjunktivit) ve hafif solunum semptomları, virüsün insana geçiş kanıtlandı.

"Geçmişte riski 'bakteriyel bir hastalık' olarak görüyorduk; artık pandemi potansiyeli taşıyan bir virüsle karşı karşıyayız," diyen AAP Enfeksiyon Hastalıkları Komitesi Başkanı Dr. Sean O'Leary, "Çocukların immün sistemleri bu virüse karşı neredeyse savunmasızdır. Okul ve kreş ortamlarında bir salgın başladığında kontrolü neredeyse imkansızdır" uyarısında bulundu.

Bilim ne diyor? "Doğal" miti ve gerçekteki tablo

Çiğ süt taraftarları (Weston A. Price Vakfı vb.), sütün "probiotik", "bağışıklık artırıcı" ve "alerjileri önleyici" olduğunu iddia eder. AAP'nin 40 sayfalık inceleme raporu şu bulguları vurguluyor:

• Pasteürleştirme (72°C, 15 saniye) besin değerlerini (protein, kalsiyum, vitaminler) anlamlı derecede değiştirmez; sadece patojenleri öldürür.
• Çiğ sütte "faydalı bakteri" argümanı bilimsel temeli yoktur; tespit edilen bakteriler genellikle fesat ve hastalık yapıcıdır.
• ABD'de 1998-2024 verilerine göre (CDC NORS), çiğ sütle bağlı 200'den fazla salgın, 2.600'den fazla hastalık, 228 hastane yatışı ve 3 ölüm kaydedildi. Çocuklar (%60'ı 5 yaş altı) en çok etkilenen gruptur.
• Hemolitik Üremik Sendrom (HUS) riski, çiğ sütle enfekte olan çocuklarda pasteürleştirilmiş süt tüketenlere göre 84 kat daha yüksektir.

Yasal çatlak: Eyaletler "özgürlük" adıyla kapıyı aralıyor

FDA, 1987'den beri eyaletler arası çiğ süt ticaretini yasaklasa da, eyalet içi satış tamamen eyalet yasalarına bırakılmıştır. 2024-2026 arasında Idaho, Wyoming ve Montana gibi eyaletler "gıda özgürlüğü" kanunları geçirerek, çiftlikten doğrudan tüketiciye (herd-share modelleri dahil) satışı meşrulaştırdı. AAP raporu, bu yasal gevşemenin ardındaki lobi faaliyetlerini ve "doğal gıda" trendiyle genç ebeveynler arasındaki popülerliğin, halk sağlığı maliyetlerini artırdığını belirtiyor. Akademi, Kongre'ye "Eyaletler arası ticaret yasağının eyalet içi satışı da kapsayacak şekilde genişletilmesi" ve CDC'ye çiğ süt salgınları için ulusal bir takip sistemi kurulmasını öneriyor.

Türkiye ve dünya için ders

Türkiye'de Gıda Kodeksi ve İlgili Yönetmelikler gereğince, çiğ sütün doğrudan tüketiciye satışı yasaktır; süt mutlaka pasteürleştirilerek veya ultra yüksek ısıl işlem (UHT) görerek piyasaya sürülür. Ancak köy pazarlarında "köy sütü" adıyla kayıtsız satışın devam ettiği, bazı tüketicilerin "sağlıklıdır" inancıyla bu kanala yöneldiği bilinmektedir. Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu üyesi Prof. Dr. Ateş Kara, önceki toplantılarda "H5N1 sığırlarda tespit edildiği için Türkiye'de de çiğ süt tüketimi riski teorik olarak vardır, denetimlerin artırılması gerekir" demiştir. Avrupa Birliği'de de çiğ süt satışı katı koşullara (etiketleme uyarısı: "Bu süt pasteürleştirilmemiştir, riskli olabilir") bağlı olsa da serbesttir; Almanya ve Fransa'da son yıllarda çiğ sütle bağlı E. coli salgınları yaşanmıştır.

Ebeveynler ne yapmalı?

Uzmanlar üç kuralı hatırlatıyor:

1. Evde sütünüzü kendiniz kaynatmak (63°C, 30 dakika veya 72°C, 15 saniye) pasteürleştirme değildir; termometre kontrolsüz yetersiz kalır. Endüstriyel pasteürleştirilmiş/sterilize süt alın.
2. Çiğ süt peyniri, kefiri, yoğurdu da aynı risk grubundadır. Etiketlerde "pasteürleştirilmiş sütten yapılmıştır" ibaresini arayın.
3. Çocuğunuz çiğ süt tükettikten sonra kanlı ishal, yüksek ateş, uyanıklık bozukluğu veya az idrar yapma gibi bulgular gösterirse acil servise başvurun; HUS erken tanısı böbreği kurtarır.

AAP'nin çağrısı, bir yasama teklifi olmasa da, eyalet meclislerinde bekleyen "çiğ süt meşruluk" kanunları için en güçlü bilimsel itiraz metni niteliğinde. Kongre'nin bu çağrıyı federal yasama ile destekleyip desteklemeyeceği, önümüzdeki aylardaki en kritik gıda güvenliği tartışması olacak.