Edinburgh Dükesi Sophie'nin Zambiya izi: Trahom mücadelesinin simgesi olan dans ve görmeyi kurtaran ameliyatlar

Edinburgh Dükesi Sophie, Ekim 2023'te gerçekleştirdiği Zambiya kraliyet ziyareti sırasında Lusaka'daki Üniversitesi Öğretim Hastanesi (UTH) Göz Kliniği'nde gözlediği katarakt ve trahom ameliyatları, ülkenin göz sağlığı tarihinde bir dönüm noktası işaret etti. Dükesin, ameliyattan hemen sonra görüşünü kazanan hastalarla ortak dans ettiği o anlar, sadece bir protokol gereği değil; yıllardır sürdürülen uluslararası işbirliğinin somut sonucuydu.

Zambiya'nın trahom zaferi ve Dükesin rolü

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Zambiya'yı Eylül 2024'te trahomu kamu sağlığı sorunu olmaktan çıkaran ülke olarak onayladı. Bu başarı, 2011'den beri Sightsavers, Orbis International ve Fred Hollows Vakfı gibi kuruluşların, Zambiya Sağlık Bakanlığı koordinasyonunda yürüttüğü "SAFE" stratejisi (Cerrahi, Antibiyotik, Yüz Yıkama, Çevresel İyileştirme) sonucunda geldi. Dükes Sophie, Uluslararası Körlüğü Önleme Ajansı (IAPB) Küresel Büyükelçiliği kapsamında bu sürecin tanığı olmak üzere yollara düşmüştü.

Ameliyathaneden dans pistine: O anın medizinik arka planı

Ziyaret sırasında Dükes, ileri basamak trahom (trichiasis) nedeniyle göz kapağı tersi dönmüş ve kirpiklerin göz bebeğini yaralayan hastaların cerrahi düzeltme işlemlerini izledi. Bu ameliyatlar, hastaların körlüğün eşiğinden kurtulmasını sağlıyor. Kliniğin bahçesinde, ameliyat sonrası bandajları açılmış hastalar ve hemşireler ile spontane bir dansa atılan Dükes, "Görmeyi kazanmak bu kadar çok şey ifade ediyor" diye konuştu. Bu sahneler, trahom mücadelesinin sayısal başarısının ötesinde, bireysel hayatların dönüştüğünü anlattı.

Rakamlarla mücadele: 10 milyon doz ilaç ve binlerce ameliyat

Sightsavers'ın Zambiya ofisinden paylaşılan verilerle, 2011-2023 dönemi arasında ülke genelinde trahom yaygınlığının %10'un altına indirildiği, 10 milyonun üzerindeki azitromisin dozu dağıtıldığı ve binlerce trichiasis ameliyatı gerçekleştirildiği kaydediliyor. Orbis'in "Flying Eye Hospital" (Uçan Göz Hastanesi) programları da uzak bölgelerdeki cerrahi kapasiteyi artırmada kritik rol oynadı. Dükesin ziyareti, bu lojistik ve klinik altyapının uluslararası vizyonunu artırdı.

Sürdürülebilirlik sınavı: Su ve hijyen altyapısı

WHO onayı sonrası odaklanma, hastalığın tekrar etmesini engellemeye kaydı. Zambiya Sağlık Bakanlığı ve ortakları, kırsal bölgelerde temiz su erişimi ve tuvalet altyapısının genişletilmesi için "Facial Cleanliness and Environmental Improvement" (Yüz Temizliği ve Çevresel İyileştirme) bileşenine kaynak ayırıyor. Dükes Sophie, ziyaretinin ardından yaptığı açıklamada, "Tıbbi müdahale tek başına yetmez; su ve hijyen yatırımları kalıcı çözümdür" vurgusunu yapmıştı.