Erdoğan-Marta Kos YHT diyalogunun ardındaki stratejik mesaj: "Korkmayın" demek yetmez mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avrupa Komisyonu Genişleme ve Doğu Politika Komiseri Marta Kos'u Ankara'dan İstanbul'a giden Yüksek Hızlı Tren'de (YHT) ağırladı. Kamuya açık yapılan bu seyahat, donuk bir süreden sonra Türkiye-AB ilişkilerine "pozitif gündem" aracılığıyla hareket kazandırma çabasının en görsel sembolü oldu. Erdoğan'ın Kos'a yönelik "Biz buradayken korkmayın" ifadesi, hem iç politikada "güçlü lider" imajını beslerken hem de Brüksel'e "istikrar bizden sorulur" mesajı vermesi açısından çok katmanlı bir diplomasik performans olarak okundu.

Marta Kos kimdir ve bu ziyaret neden kritiktir?

Slovenya kökenli Marta Kos, Aralık 2024'ten itibaren Von der Leyen II Komisyonu'nda Genişleme ve Doğu Politika portföyünü yürütüyor. Dışişleri Bakanı (2022-2024) ve Başbakan (2024) geçmişi olan Kos, Batı Balkanları genişleme dosyasının mimarlarından biridir. Türkiye dosyasını devralması, Brüksel'in Ankara'ya bakış açısındaki "teknik engellerden ziyade politik irade" vurgusunun bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Kos'un bu ilk resmi Türkiye ziyareti, 2025 Genişleme Raporu'nun hazırlık sürecinin tam ortasında gerçekleşiyor.

YHT vagonunda ne konuşuldu? Resmi gündem ve "gizli" dosyalar

Tren içi sohbetin kamusal yüzü esprili olsa da, masanın üzerinde dört ana başlık altında "pozitif gündem" paketi duruyordu:

• Vize Serbestisi: Türkiye'nin en somut beklentisi. AB'nin "geri okuma" riski (readmission) ve veri koruma standartları gibi teknik kriterlerde ilerleme şartı koşuyor.
• Gümrük Birliği Modernizasyonu: 1996'dan kalma metnin güncellenmesi, ihracatçılar için hayati öneme sahip. Ancak AB, "tüm üyelere (Kıbrıs dahil) uygulanabilirlik" şartını hâlâ ön koşul tutuyor.
• Göç ve Migration Paktı: AB'nin yeni Göç ve Mültecilik Paktı çerçevesinde Türkiye'nin "güvenli üçüncü ülke" statüsü ve geri kabul protokollerinin operasyonel hale getirilmesi.
• Enerji Koridoru: Doğu Akdeniz'den Avrupa'ya gaz ve yenilenebilir enerji taşınmasında Türkiye'nin hub rolü.

"Korkmayın" mesajının iki alıcı adresi var

Erdoğan'ın "Biz buradayken korkmayın" cümlesi, 2023 seçim kampanyasındaki "Biz buradayken kimse gözü yaşarmayacak" retoriğinin uluslararası uzantısı gibi duyuldu. Bu mesajın iki farklı hedef kitlesi var:

İçeride: Seçim sürecine giren bir siyasi atmosferde, "AB süreci bitmedi, biz yine yönetiyoruz" güvencesi vermek. Özellikle vize serbestisi hayali kuran kitleler ve AB pazarına bağlı sanayici için "süreç kontrol altındadır" sinyali göndermek.

Dışarıda (Brüksel/Üye Ülkeler): "Türkiye istikrarın, göç kontrolünün ve enerji güvenliğinin garantörüdür; bu rolünüzü riske atmayın, biz de masada olmaya devam edelim" diyerek, AB'nin iç politikasında (Orban veto riski, Kıbrıs engeli, Rechtsstaatlık kriterleri) Türkiye dosyasını "dondurulmaz bir varlık" olarak konumlandırmaya çalışmak.

Asıl test: 2025 Genişleme Raporu ve Stratejik Diyalog

Kos'un ziyaretinin gerçek sınavı, yazın yayımlanacak 2025 Türkiye Raporu'nda olacak. Raporda "yargı bağımsızlığı", "basın özgürlüğü" ve "sivil toplum alanı" başlıkları altındaki değerlendirmeler, pozitif gündemin ne kadar götürülebileceğini belirleyecek. AB tarafında ise Almanya ve Fransa seçim takvimleri, Macaristan'ın veto stratejisi ve Kıbrıs sorunu gibi yapısal engeller hâlâ ayakta. Ankara'nın "stratejik özerklik" arayışı ile Brüksel'in "şartlara dayalı ilişki" çizgisi arasındaki uzaklık, bir YHT yolculuğuyla değil, karşılıklı tesbitlerle aşılabilecek mesafede.

Gelecek hafta ne olacak?

Marta Kos, Ankarada Hakan Fidan, Mevlüt Çavuşoğlu, Meclis temsilcileri, sivil toplum kuruluşları ve iş dünyası (TOBB, TÜSİAD) ile ayrı görüşmeler yapacak. Bu görüşmelerden çıkacak "ortak metin" veya "yol haritası" taslağı, ilişkilerin geleceğini belirleyecek somut belge olacak. YHT'de atılan gülücüklerin, masada imzalanacak metne dönüşüp dönmeyeceği, Ekim ayının ikinci yarısında netlenecek.