Erdoğan, Trump'a barış girişimlerinin sabotajına karşı uyardı: Kavramın modern yüzü ve Türkiye'nin risk haritası

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, bölgedeki barış girişimlerinin "sabote edilmesine" karşı sert bir uyarıda bulundu. Bu ifade, sabotaj kavramının klasik askeri tanımının ötesine geçip, modern hibrit savaşın ve diplomasinin en keskin aracı haline geldiğini bir kez daha gözler önüne serdi. Terör örgütlerinin boru hatlarına saldırmasından devlet aktörlerinin elektrik şebekelerini karartmasına, müzakereler masasını çökertmek için sızdırılan istihbarat sızıntılarına kadar uzanan spektrum, bugün "kritik altyapı güvenliği"nin merkezi sorunu haline geldi.

Ahırdan stratejik doktrine: Kavramın evrimi

"Sabotaj" kelimesi, Fransızca "sabot" (tahta paten) kelimesinden türetilir. 1910 yıllarında Fransız demiryolu işçilerinin, yönetimle yaşadıkları uyuşmazlık sırasında makinelerin dişlilerine tahta patenlerini atarak üretimi durdurmalarıyla literatüre girmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nda istihbarat servisleri tarafından sistematik bir silaha dönüştürülmüş, Soğuk Savaş döneminde ise istihbarat örgütlerinin (KGB, CIA, MIT vb.) standart operasyon prosedürü haline getirilmiştir. 2026'ya gelindiğinde tanım, "düşmanının savaş kapasitesini fiziken veya siber olarak kasıtlı bozma eylemi" olarak genişletilmiştir.

Modern sınıflandırma: Üç boyutlu tehdit

Güncel güvenlik literatüründe (NATO CCDCOE raporları, Türkiye Siber Güvenlik Stratejisi Belgesi 2024-2028 referans alınarak) sabotaj üç ana vektöre ayrılır:

• Fiziksel/Kinetik: Patlayıcı madde ile boru hatı, demiryolu, transformatör tesisi tahribi. PKK/YPG'nın Südeste Anadolu'daki boru hattı saldırıları (sonuncu 2025 sonbaharı) ve 2022 Nord Stream sızıntıları bu kategoriye girer.
• Siber/Fiziksel Hibrit: Endüstriyel kontrol sistemlerine (SCADA/ICS) uzaktan sızma ile vana açma, jeneratör patlatma, su arıtma kimyasal dengesini bozma. 2021 Colonial Pipeline (ABD), 2022 Viasat/Ukrayna ve 2023 İran demiryolu sistemine yapılan saldırılar örnektir.
• Bilişsel/Diplomatik (Yeni Nesil): Erdoğan'ın da dikkat çektiği boyut; barış sürecini çökertmek için yanlış bilgi operasyonları, sızdırılan gizli belgeler, müzakereci isimlerin hedef alınması veya ekonomik şantaj. Bu, "spoiler" (bozan) rolü oynayan aktörlerin en az maliyetli yöntemidir.

Hukusal boşluk ve uluslararası çerçeve

Uluslararası hukukta "sabotaj" için tek bir tanım yoktur. 1977 Ek Protokol (Jeneve Sözleşmeleri) "sivil nesnelerin tahribi"nı yasaklarken, siber sabotajın bir "silahlı saldırı" (Article 51) sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Tallin Kılavuzu 2.0, fiziki hasar yaratan siber operasyonların silahlı saldırı sayabileceğini öngörse de, atribución (suçlama) zorluğu cezai yaptırımı engeller. Türkiye Çeşitli Suçlar Kanunu (TCK) Madde 146-150 ile "Devletin Birlik ve Bütünlüğüne Karşı Suçlar" kapsamında sabotajı ağır cezayla tehdit ederken, 2024'te kabul edilen Kritik Altyapı Güvenliği Kanunu ile işletmelere (enerji, bankacılık, sağlık, ulaşım) zorunlu siber dayanıklılık standartları ve olay bildirimi getirdi.

Türkiye'nin risk haritası ve mücadele yapısı

Türkiye, jeopolitik konumu, enerji geçiş koridorları (TANAP, Baku-Tiflis-Ceyhan, planlanan Doğu Akdeniz boru hatları) ve sanayi yoğunluğu nedeniyle "hedef ülke" kategorisindedir. Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) ve Genelkurmay İstihbaret Başkanlığı koordinasyonunda kurulan Kritik Altyapı Koruma Koordinasyon Merkezi (KAKOM), 2025 yılı verilerine göre 12 bin üzeri kritik tesisi 7/24 izlemektedir. Siber Güvenlik Kurumu (USGK) bünyesindeki Milli Siber Olay Müdahale Takımı (SOME), sadece 2025'te enerji sektörüne yönelik 340 ileri seviye kalıcı tehdit (APT) girişimini tespit edip engellemiştir. Uzmanlar, geleceğin en büyük riskinin "Yapay Zeka destekli otonom drone sürüleri" ile fizikal tahribatın, siber sızma ile senkronize edilmesi (AI-enabled hybrid sabotage) olduğunu vurgulamaktadır.

Gelecek bakışı: Algoritmik tahrip

Erdoğan-Trump hattındaki uyarı, sabotajın artık sadece demiryollarını patlatmakla kalmayıp, algoritmalarla diplomatik zemini mayınladığını gösteriyor. Türkiye'nin "Milli Siber Kalkan" projesindeki yapay zeka tabanlı anomali tespit sistemleri ve MİT'in insider threat (içerden tehdit) profilleme yetenekleri, bu yeni savaştaki ana kalkanlar. Ancak uzmanlar, hukuki atribución mekanizmalarının uluslararası düzeyde olgunlaşmadığı sürece, Abschreckment (çıkarım) stratejilerinin sınırlı kalacağını kaydediyor.