Fransa'da 2023 Okul Ayaklanmaları: 2 Bin Tutuklama, Yangınlar ve Hala Çözülememiş Eğitim Krizi

Nisan 2023'te Fransa genelindeki liselerde (lycée) patlayan ve üniversitelere sıçrayan protestolar, son yılların en geniş ölçekli okul isyanlarından biri olarak kaydedildi. İçişleri Bakanlığı verilerine göre eylemlerde 1.949 kişi tutuklandı, 305 polis memuru yaralandı ve 1.027 liseden 222'si bloke edildi.

Yangınlar ve şiddet: Nantes'ten Marseille'e

En ciddi olaylar Nantes ve Rouen'da yaşandı. Nantes'in şehr merkezindeki Nelson Mandela Lisesi'nde çöp kutusu ateşlenerek başlatılan yangın, giriş holüne yayıldı ve binaya ciddi hasar verdi. Aynı günde Rouen'daki bir lisede de giriş kapısı yangına tutuldu. Güneydeki Marseille'de ise Victor Hugo Lisesi personeline benzin döküldü ve okul müdürlerinden biri Auchel'de bir havai fişek darbesiyle kulakından yaralandı. Strassburg ve Marseille'de toplu taşıma, sabotaj ve şiddet tehditleri nedeniyle durduruldu.

Nedenler: "Bütçe sıfır, kaynak sıfır"

Protestoların tetikleyicisi, yıllardır gündemde olan yapısal sorunlardı: Öğretmen eksikliği, standartların çok üzerinde yoğun sınıflar, bakımsız binalar ve yetersiz personel. Strassburg'da eyleme katılan 17 yaşındaki Raphael, AFP'ye "Bina yıkılıyor, yemekhane yetmiyor, sıfır bütçe, sıfır kaynak, yeterli gözetmen yok" diyerek durumu özetlemişti. Üniversite öğrencileri de benzer taleplerle eylemlere katıldı.

Siyasi kutuplaşma ve "siyasi sömürü" tartışmaları

Olaylar hızla siyasallaştı. O dönemdeki Başbakan Élisabeth Borne ve İçişleri Bakanı Gérald Darmanun yönetilen kriz toplantısında eylemlerin "kentsel şiddete" dönüştüğü vurgulandı. Sağdan Marine Le Pen, protestoları "profesyonel provakatörler" ve La France Insoumise (LFI) milletvekilleri tarafından organize edildiği iddiasıyla yeni bir anti-ayaklanma yasası çağrısı yaptı. Sol kesimden LFI lideri Jean-Luc Mélenchon şiddetsiz direnişi savunduysa da, parti milletvekili Bally Bagayoko'nun "şiddetin meşru olabileceği" yönündeki sözleri büyük tartışma yarattı. Marseille Belediye Başkanı Benoît Payan şiddeti "kabul edilemez" bulurken gençlerin endişelerinin meşru olduğunu, Nice Belediye Başkanı Eric Ciotti ise hasar verenlerin ailelerinin mali sorumluluğunu alması gerektiğini öne sürdü.

Üç yıl sonra: Sorunlar yerinde mi?

2026 itibarıyla Fransa eğitim sistemi, o dönemdeki krizin temel nedenleriyle hâlâ boğuşuyor. Sendikalar ve uzman raporları, öğretmen atamalarındaki boşlukların tamamen kapanmadığını, sınıf mevcutlarının Avrupa ortalamasının üzerinde seyrettiğini ve okul altyapısındaki yatırım açığının sürdüğünü işaret ediyor. 2023'te sokaklara dökülen gençlerin "bina yıkılıyor" çığlığı, bugün de birçok lise müdürlüğünün en büyük geceleri için baş belası olan bütçe taleplerinin özetinde yer alıyor.