Fransız Cumhuriyeti'nin Simgesi Marianne: 100 Yıldır İlk Kez Saf Altın Sikkeye Döküldü

Paris — Fransız Cumhuriyeti'nin resmi simgesi Marianne, 100 yıllık bir aranın ardından Paris Darphanesi (Monnaie de Paris) tarafından bastırılan yeni saf altın sikkeyle yeniden altın bir çerçeveye alındı. Aynı dönemde Paris Posta Müzesi'nde (Musée de La Poste) açılan "Tüm Marianne'ler" (Toutes les Marianne) sergisi, sembolün 1789'dan bugüne nasıl evrildiğini, hangi yüzlerin bu rolü üstlendiğini ve toplumsal mücadelelerin bu figür üzerinden nasıl okunduğunu belge ediyor.

Bir sembolün altın yolculuğu

Paris Darphanesi'nin 2024 sonbaharında piyasaya sürdüğü yeni serideki sikkeler, 999,9/1000 saflığında altın kullanılarak basılıyor. Darphane yetkililerine göre bu, Marianne figürünün 1920'lerdeki "Semeuse" (Tohum Atan Kadın) türünden sikkelerden bu yana ilk kez bu saflıkta altınla işlendiği durum. Sikke tasarımında Marianne'nin klasik frigya boneti ve kararlı bakışı korunurken, arka planda Fransız bayrağının üç rengi mikro kazı teknikleriyle işlenmiş.

Müzede bir yüz, sokakta bin yüz

Posta Müzesi'nde 2025 sonbaharına kadar açık kalacak sergi, Marianne'nin tek bir "resmi" yüzünün olmadığını kanıtlıyor. 1969'da Brigitte Bardot'un, 1985'te Catherine Deneuve'nün, 2000'lerde Laetitia Casta'nın ve 2013'te Inna Shevchenko (Femen aktivisti) gibi isimlerin bu rolü üstlenmesi, sembolün her dönemde "o dönemin kadını"nı temsil etmeye çalıştığını gösteriyor. Sergi kuratörü Marie-Anne Matard-Bonucci, "Marianne sabit bir heykel değil, çarpışan toplumsal güçlerin aynasıdır" diyor.

Cumhuriyet okullarında heykelden dijital avatara

Fransa'da her belediye binasında, okulda ve adliye mahkemesinde bir Marianne heykeli (büst) bulunmak zorundadır. Son on yılda bu heykellerin yapımında 3D tarama ve 3D yazıcı teknolojileri kullanıma girdi. 2023'te Paris Beşinci Arrondissement belediyesi, yerel bir sanatçı atölyesiyle iş birliği yaparak geri dönüştürülmüş plastiklerden üretilen ilk "ekolojik Marianne" heykelini törenle açtı. Bu adım, sembolün çevre bilinciyle de özdeşleştirilmesi girişimi olarak okundu.

Sembolün sahipliği kimin?

Marianne'nin görüntüsü telif haklarından muaftır; bu yüzden reklamlardan protesto afişlerine, moda dergilerinden graffiti sanatına kadar her alanda yeniden üretilir. 2022'de bir lüks marka Marianne'nin frigya bonetini bir el çantası reklam kampanyasında kullanınca sol çevreler "cumhuriyet sembolünün ticaret malı edilmesi" diye tepki göstermiş, marka kampanyayı çekmek zorunda kalmıştı. Bu tartışma, Marianne'nin kimliğe, sınıfa ve ideolojiye göre nasıl farklı anlamlar yüklendiğini bir kez daha ortaya koydu.

Neden hâlâ Marianne?

Fransız siyaset bilimci Pierre Rosanvallon'un ifadesiyle "Marianne, Cumhuriyet'in bedenleşmiş sözleşmesidir." Kraliyetin sembolü olan "Fleur-de-lis" (Lale/Zambak) ile karşıt olarak, 1792'de Ulusal Meclis'in mühüründe ilk kez görünen bu figür, "Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik" triadını tek bir bedende toplar. Bugün Fransa'da göçmenlik, laiklik (laïcité) ve cinsiyet eşitliği tartışmaları her alevlendiğinde, Marianne heykelleri yine meydanlarda, duvarlarda ve dijital ekranlarda en görünür muhalefet veya savunma aracı olmaya devam ediyor.