Hamsi, somon ve mezgit yiyen herkesi ilgilendiriyor

Su kaynaklarında biriken ağır metallerin insan sağlığı üzerindeki etkileri tartışılırken, sağlık otoriteleri balık tüketiminde tür seçiminin önemine dikkat çekti. Doğada bulunan inorganik cıva, su ekosistemlerinde mikroorganizmalar tarafından metilcivaya dönüştürülüyor ve besin zincirinde biyobirikim yapıyor. Bu durum özellikle büyük ve avcı balıklardaki toksik madde yoğunluğunu artırıyor. Uzmanlar, beyin ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açabilen metilcivadan korunmak için balığın beslenme listelerinden çıkarılmasını değil, cıva oranı düşük türlerin tercih edilmesini öneriyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) laboratuvar testlerine göre cıva oranı en düşük 10 balık türü arasında hamsi, somon ve mezgit de yer alıyor.

Büyük balıklarda cıva neden birikiyor?

Metilciva, doğada bulunan inorganik cıvanın sucul ortamda mikroorganizmalarca dönüştürülmesiyle oluşuyor. Besin zincirinin üst basamaklarında yer alan büyük, uzun ömürlü ve etobur balıklarda daha yüksek konsantrasyonlarda depolanıyor. Toksik bir bileşik olan metilciva, özellikle anne karnındaki fetüslerin ve küçük çocukların nörolojik gelişimini olumsuz yönde etkileyebiliyor. Buna karşın uzmanlar, cıva endişesiyle balığın beslenme listelerinden tamamen çıkarılmaması gerektiğini bildiriyor. Balık; yüksek biyolojik yararlanıma sahip protein, omega-3 yağ asitleri (EPA ve DHA), D ve B12 vitaminleri ile iyot ve selenyum mineralleri açısından temel kaynaklar arasında bulunuyor. Bu bileşenler, başta kardiyovasküler sistem olmak üzere genel vücut sağlığının korunmasında kilit rol oynuyor.

Cıva oranı en düşük 10 balık türü

FDA'nın yürüttüğü laboratuvar testleri ve izleme çalışmalarına göre, cıva konsantrasyonu güvenli eşiklerde bulunan ve öncelikli tüketim grubunda yer alan 10 balık türü ile bunlara ilişkin bilgiler şöyle sıralanıyor:

• Sardalya: B12 vitamini ve omega-3 bakımından zengin olan bu küçük balık, kılçığıyla yenildiğinde kalsiyum desteği de sağlıyor.
• Tilapia: Nötr tadı ve düşük cıva seviyesiyle protein ihtiyacını karşılayan hafif bir tatlı su türü olarak öne çıkıyor.
• Hamsi: Omega-3 ve protein açısından zengin, kısa yaşam döngüsü sayesinde ağır metal birikimi düşük olan bir türdür.
• Somon: Yüksek kaliteli protein, D vitamini, B12 ve esansiyel omega-3 yağ asitleri açısından zengin kabul ediliyor.
• Yayın Balığı: Düşük cıva oranına sahip, protein kaynağı beyaz etli balık grubundadır.
• Alaska Mezgiti: Düşük yağ ve yüksek protein oranına sahip beyaz etli balıklar sınıfında öncelikli grupta yer alıyor.
• Atlantik Uskumrusu: Omega-3 bakımından zengin bir türdür; uzmanlar bu türün yüksek cıvalı kral uskumru veya İspanyol uskumrusu ile karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor.
• Tatlı Su Alabalığı: Protein, omega-3 ve D vitamini içeriğiyle FDA listesinde tüketimi önerilen tatlı su türleri arasında yer alıyor.
• Ringa: B12 vitamini ve sağlıklı yağ asitleri bakımından zengin, yağlı balıklar kategorisinde bulunuyor.
• Morina / Mezgit Türleri: Düşük yağ profiline sahip beyaz etli bir tür olarak FDA'nın tüketim listesinde güvenli sınırlar içinde kabul ediliyor.

Raporlanan bu değerler, FDA'nın ABD pazarındaki numuneler üzerinden elde ettiği ortalama sonuçları yansıttığı ifade ediliyor.

Cıvayı pişirmeyle yok edemezsiniz

Toksikoloji verilerine göre cıva, doğrudan balığın kas liflerinde birikim gösteriyor. Bu sebeple yıkama, derisini yüzme, dondurma veya yüksek ısıda pişirme gibi mutfak hazırlık yöntemleri balıktaki cıva oranını düşürmüyor ya da yok etmiyor. Maruziyeti minimuma indirmek amacıyla sunulan temel uygulama önerileri şöyle: Sürekli aynı türü tüketmek yerine sofrada farklı balık çeşitlerine yer verilmesi ve küçük boyutlu, kısa ömürlü balıkların tercih edilmesi tavsiye ediliyor. Benzer adlandırmalara sahip türler arasındaki cıva farkları nedeniyle balık alırken tür adı ve kaynağının doğru teyit edilmesi gerektiği belirtiliyor; örneğin Atlantik uskumrusu ile kral uskumru ayrımı buna örnek gösteriliyor. Gelişmekte olan sinir sisteminin korunması adına hamile kadınlar, emziren anneler ve küçük çocukların porsiyon kontrolü yapması şart koşuluyor. FDA ve Çevre Koruma Ajansı (EPA), bu gruptaki kişilere düşük cıva içeren türlerden haftada dönüşümlü olarak 2 ila 3 porsiyon tüketmelerini tavsiye ediyor.