Hollanda Koalisyonu Bütçe Finaline Girdi: Prinsjesdag'den 10 Gün Kala Mülteci ve İklim Çatışması Zirvede

Den Haag — Hollandada iktidardaki dört partili koalisyon (PVV, VVD, NSC, BBB), 15 Eylül Prinsjesdag'de sunulacak 2027 Miljoenennota'sı (Bütçe Notası) için kritik son düzlüğe girdi. Cuma günü başbakan Dick Schoof evinde toplanan 'Ministerraad' (Ministler Konseyi) toplantısı, mülteci politikasındaki 'kriz wet' (kriz yasası) tasarısı ve iklim/nitrojen hedefleri üzerindeki derin uçurumları bir kez daha ortaya koydu.

Asil Meselesi: 'Kriz' Tanımı Hukuk Duvarına Çarptı

Koalisyonun en kırılgan noktası hâlâ asil politika. Geert Wilders'in PVV'si, geçen yaz kabul edilen koalisyon akdında (Regeerakkoord) öngörülen 'asil krizi' ilanının hukuki altyapısını sağlamak için 'Kriswet Asiel' tasarisını gündemde tutuyor. Ancak hukuk ministeri David van Weel (VVD) ve NSC'nin Pieter Omtzigt, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (EIHS) ve EU Asil Prosedürleri Yönetmeliği'ne aykırı olmadığını kanıtlamak zorunda. Kabine kaynaklarına göre, geçen hafta Raad van State (Danıştay)'nin taslağa yönelik 'olumsuz' görüşü, yasama sürecini erteleyen en büyük engel oldu. PVV, yasamanın Prinsjesdag öncesinden sonra kalmasını istemiyor; NSC ise 'hukuk devleti prensipleri pazarlık konusu değil' mesajı veriyor.

Bütçe Aritmetiği: 15 Milyar Avro Boşluk ve EU Disiplini

Maliye Bakanı Marnix van Rij (VVD), 2027 bütçesinde yaklaşık 15 milyar avro lik bir finansman boşluğu olduğunu özel toplantılarda kabul etti. Bu rakam, koalisyon akdındaki vergi indirim vaatleri (enerji vergisi düşürülmesi, inkomenbelasting tarife kaydırılması) ile artan faiz giderleri, savunma harcamaları (NATO %2 hedefi) ve sağlık maliyetlerinin birleşimiyle oluştu. AB Komisyonu'nun Hollanda için 'Aşırı Açık Prosedürü' (EDP) başlatması neredeyse kesin görüldüğünde, koalisyon ortakları harcamalarda kesinti mi yoksa geçici vergi artırımı mı yapacak konusunda uzlaşı sağlamak zorunda. BBB, tarım sektörü için nitrojen fonlarının kesilmemesi için lobbying yaparken, VVD kurumsal vergi istikrarını koruma çabasında.

Nitrojen ve Doğa: BBB'nin 'Kırmızı Çizgisi' Test Ediliyor

Tarım ve Doğa Bakanı Femke Wiersma (BBB), nitrojen emisyonlarını azaltmak için zorunlu toprak satın alma (expropriatie) politikasını yumuşatmak için 'vrijwillig stikstofbeleid' (gönüllü nitrojen politikası) paketi sunuyor. Ancak Avrupa Komisyonu, Hollanda'nın Natura 2000 alanlarını koruma yükümlülüğünü hatırlatarak, gönüllü önlemlerin yetersiz kaldığını sinyal verdi. Kabine içi müzakereciler, Prinsjesdag açıklamasında 'yasal zorunluluk' ifadesinin yer alıp almayacağı üzerinde son dakika çalışıyor. Bu dosya, koalisyondaki en ideolojik ayrışma noktalarından biri olarak, BBB tabanında 'verdiğimiz sözler tutulmuyor' tepkisini, VVD/NSC tabanında ise 'hukuk ihlali riski' kaygısını tetikliyor.

Anketler ve İç Denge: NSC'nin Erozyonu Riski

Peilingwijzer (anket ortalaması) verilerine göre Eylül 2026 başında PVV oy oranını %24-25 bandında tutarken, NSC %12-13'ten %8-9'a geriledi. Omtzigt'in 'hukukçuluğu' vurgusu, koalisyondaki uzlaşı zorunluluğu ile taban bekentisi arasında bir gerilim yaratıyor. VVD ise %17-18 bandında nispeten istikrarlı. Schoof'un 'teknokrat başbakan' rolü, partiler arası çekişmeleri yönetmede etkin olsa da, siyasi sorumluluk paylaşımı konusunda partilere baskı yapma marjı dar. Eğer Prinsjesdag sonrası bütçe müzakereleri (Oktober/November) uzarsa ve 'kabinetcrisis' senaryosu gündeme gelirse, erken seçim ihtimali 2027 yazına kaydırılabilir; ancak NSC'nin bu süreci kırıp muhalefete geçmesi şu an için düşük olasılıklı görülüyor.

Yarın Ne Olacak?

Salı günü (9 Eylül) Tweede Kamer (Meclis) Genel Toplantısı'nda 'Rijksbegroting' (Devlet Bütçesi) genel görüşmeleri başlıyor. Schoof ve bakanları, prinsjesdag konuşmasını (Troonrede) ve Miljoenennota'yı nihai hale getirmek için hafta sonu da dahil çalışacak. Pazar günü kabine içi son 'afronding' (tamamlama) toplantısı planlanıyor. Odaklanma noktası: Asil kriz yasasının bütçeye etkisi (kamaraz giderleri) ve nitrojen fonu kesintilerinin büyüklüğü. Bu iki rakam belli olmadan, koalisyonun dayanıklılığı hakkında net bir yargıya varılamaz.