Kırıkkale'nin 12 Eylül hafızası: Darbe gecesi kent henüz il değildi, MKE işçileri cezaevine dolduruldu

12 Eylül 1980 darbesi gerçekleştiğinde Kırıkkale, bugünkü il kimliğine kavuşması için hâlâ 9 yıl beklemek zorundaydı. O günler Ankara'ya bağlı bir ilçe statüsünde olan kent, Makina ve Kimya Endüstrisi (MKE) fabrikalarının çektiği binlerce işçiyle Türkiye'nin en yoğun sendikalaşma oranına sahip yerleşim yerlerinden biriydi.

Darbe öncesi gerginlik: Grevler ve "komünist ilçe" yaftası

Dönem gazete arşivlerine ve resmi kayıtlara göre 1979-1980 kışında MKE Tesislerinde yaşanan işçi direnişleri, Kırıkkale'yi siyasetin odağına taşımıştı. Türk-İş ve DİSK bağlı sendikaların çağrısıyla başlayan grevler, fabrikaların kapatılmasına ve binlerce işçinin işten atılmasına yol açtı. Sağ-sol çatışmaların arttığı kent, bazı medya organları tarafından "komünist ilçe" olarak yaftalanmış, bu da darbe günü askerî müdahalenin sertliğini önceden sinyallemişti.

Sıkıyönetim komutanlığı kuruldu, yüzlerce kişi gözaltına alındı

12 Eylül sabahı Kırıkkale, 2. Sıkıyönetim Komutanlığı (Ankara) yetki alanına girmişti. İlk saatlerde MKE genel müdürlük binası ve sendika binaları operasyona alındı. Dönem Sıkıyönetim Komutanı Kenan Evren'in imzasıyla çıkarılan kararnamelerle sendika yöneticileri, solcu örgütlüler, öğretmenler ve gazeteciler dahil yüzlerce kişi gözaltına alındı. MKE işçilerinin önemli bir kısmı Ankara Mamak ve Çankırı cezaevlerine sevk edildi.

Mahkemeler ve "Kırıkkale Davaları"

Sıkıyönetim Mahkemeleri'nde işlenen davalarda "Devleti değiştirme" ve "Örgütlenme" suçlamalarıyla ağır cezalar istendi. Arşivlerde yer alan verilere göre sadece MKE sendikacılarından 100'ü aşkın kişi uzun süre hapis cezasına çarptırıldı. Bu süreçte kent ekonomisi neredeyse tamamen askıya alındı, fabrikalar askerî denetimle çalıştırıldı.

İl olma mücadelesi 12 Eylül'ün gölgesinde şekillendi

Darbe sonrası Kırıkkale'nin il olma talebi, merkezi yönetim tarafından "güvenlik riski" gerekçesiyle uzun yıllar gündemden tutuldu. 17 Haziran 1989 tarihli 3578 sayılı kanunla il olma statüsünü kazanan Kırıkkale, bu sürecin 12 Eylül baskılarının bir sonucu olarak da okundu. Bugün 46. yılında anılan o dönem, kentin toplumsal hafızasında "MKE direnişi" ve "sıkıyönetim acıları" olarak işlenmiş durumda.