Koyunculukta yeni dönem: Destek artışı, kurt tehdidi ve 5 yıl üzüm bağında hayatta kalan sürünün gizemi

Türkiye hayvancılığının lokomotifi sayılan koyunculuk sektörü, 2024'ün son çeyreğinde hem politika hem de doğa gündeminde belirleyici gelişmelerle karşı karşıya. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yeni destek düzenlemesiyle buzağı başına 2.000 TL, malak (kuzu/keçi yavrusu) başına 4.000 TL'ye çıkan ödemeler üreticilerin nakit akışını rahatlatırken; Karadeniz ve Doğu Anadolu'da ahırlara kadar inen kurt saldırıları sürü güvenliğini tehdit ediyor. Bu çelişkili tablonun ortasında, İzmir'in bir köyünde 5 yıl önce üzüm bağında bırakılıp kaderine terk edilen 10 koyunun yalnızlıkla hayatta kalıp hatta sayısını artırması, koyunun uyum yeteneğinin ne kadar güçlü olduğunu kanıtlayan nadir bir vaka olarak dillere destan oldu.

Destek artışı nakit akışını nasıl etkiler?

Bakanlıktan KAP'a bildirilen ve resmi gazetede yayımlanan kararnamenin 2024 üretim yılı için geçerli olduğu belirtildi. Yeni oranlarda; 1 yaşını doldurmuş buzağı desteği 1.500 TL'den 2.000 TL'ye, 4-12 ay arası malak desteği ise 3.000 TL'den 4.000 TL'ye yükseltildi. Koyunculuk işletmelerinde yavru satışının ana gelir kapısı olduğunu hatırlatan uzmanlar, bu artışın özellikle kısırlık oranını düşürmek ve sürü büyümesini teşvik etmek amacıyla hesaplandığını vurguluyor. Ödemeler Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) üzerinden doğrulanmış hayvan sayısına göre bloklanmaya başlandı.

Kurt saldırıları artıyor, tazminat yetersiz kalıyor

Son haftalarda Ordu, Giresun, Erzurum ve Van illerinden gelen bildirimlerde ahırların kilidini kıran veya pencere çubuklarını bükerek içeri giren kurtların koyun ve kuzu öldürdüğü raporlandı. Tek bir gecede 2 koyunun hayatını kaybettiği olaylarda üreticiler, "Kurt koruma kolları yetersiz, tazminat süreçleri uzunca sürüyor" diyor. Bakanlık kaynakları, hasar tespit komisyonlarının sahaya gidildiğini, tazminat hesaplamasının piyasa değerine göre yapıldığını ama üreticilerin "gerçek değer" ile ödenen tutar arasındaki farktan şikayetçi olduğunu kaydediyor. Sürü başına kurulan elektrikli çit ve köpek destek primleri mevcut ama ölçek yetersiz.

5 yıl bağda kalan koyunlar: Doğal seleksiyon mu, şans mı?

İzmir Torbalı ilçesine bağlı bir köyde 2019'da yaşlı olduğu için kesime gönderilmekten kaçırılıp bağa bırakılan 10 koyun, 2024 baharında sahipleri tarafından tesadüfen keşfedildi. Hayvanlar ne vetineriner müdahalesi gördü ne ilaçlandı; sadece doğal otla ve yağmurlu suyla 5 kışın üzerinden geldiler. Sahip olan Çetin Yıldız, "Sayısı 17'ye çıkmış, hepsi sağlıklı" dedi. Veteriner hekimler bu durumu; koyunun güçlü bağışıklık sistemine, yerel ırkların (Kıvırcık, Karayaka vb.) çevreye uyumuna ve doğal seleksiyonun yarattığı dayanıklılığa bağlıyor. Olay, yoğun hayvancılık maliyetlerinin (yem, ilaç, emek) zorluğunda "düşük girdi - dayanıklı ırk" modelinin yeniden tartışılmasına neden oldu.

Isı stresi ve viral "şişe yöntemi" gerçeği

Sosyal medyada "çatıya su şişesi koyun" başlığıyla 30'dan fazla ülkede denendiği iddia edilen yöntem, ev soğutma hilesi olarak gündeme gelmiş; ancak hayvancılar için asıl mesaj şu: Koyunlarda ısıl konfor sağlanamazsa verim kaybı %20-30'a varıyor. Ahır tepeden geçen ışını yansıtan beyaz boyama, yağmurlama sistemleri ve gölgelikler, şişe hilesinden çok daha etkili ve kalıcı çözümler olarak öne çıkıyor. Sektör temsilcileri, iklim değişikliğinin getirdiği sıcak dalgalarla mücadelede yatırım desteklerinin de genişletilmesini talep ediyor.

Kısacası; koyunculuk yeni desteklerle nefes alırken, kurt sorunu ve iklim riskleri üreticinin kapısını çalmaya devam ediyor. 5 yıl bağda hayatta kalan o sürü, belki de sektörün geleceği için en güçlü metafor: "Doğaya uyum sağlayan ırk ve yönetim her zaman kazanır."