Kutupsal viraj kırılırsa 'Doğu'dan Canavar' riski: 30 km yukarıdaki ısınma kışın kaderini değiştirebilir

Meteorologlar bu kış için Atlantik'ten gelen hafif ve yağışlı bir hava öngörse de, bilim insanları tek bir değişkenin tüm tablonun bozulabileceğini hatırlatıyor: Kutupsal viraj. Yerden yaklaşık 30 kilometre yükseklikteki stratosferde oluşabilecek ani bir ısınma, virajı ikiye bölerek kıta Avrupa'ya ve Türkiye'ye doğru soğuk hava koridoru açabilir.

Viraj bozulunca ne olur?

Kutupsal viraj, kuzey kutbunun üzerindeki buz gibi soğuk havayı bir "kapak" gibi hapseden devasa bir rüzgâr bandıdır. Bu viraj sağlam durduğu sürece batıdan ısınan akıntılar hâkim olur. Ancak stratosferde aniden 50 dereceye kadar sıçrayan bir ısınma (ani stratosfer ısınması) virajı yavaşlatır, şekil bozar hatta ikiye ayırır. Bu "kapak" kalktığında hapsolmuş soğuk hava serbest kalır ve kuzeyden güneye doğru akar.

2018 kanıtı: 'Doğu'dan Canavar'

Bu senaryo kuramsal değil. Şubat 2018'de viraj çöktüğünde Avrupa yarım metre kar altına girdi, İngiltere'de trafik felç oldu ve termometreler iki haneli eksi derecelere düştü. Britanyalıların "Doğu'dan Canavar" (Beast from the East) adını verdikleri o kış, viraj kırılmasının ne kadar ani ve yıkıcı olabileceğini kanıtladı. Geçmişteki şiddetli kışların çoğu bu mekanizmaya dayanıyordu.

Ne zaman anlarız?

Uzmanlar net: Bir viraj çöküşü, olayı takip eden modellerde en erken iki ila üç hafta önce tesbit edilebilir. Mevcut uzun vadeli tahminlerde viraj hâlâ nispeten kararlı görünse de, stratosferin bu dengesizliği her an bozabileceği vurgulanıyor. Dolayısıyla "hafif kış" öngörüleri, virajın bomben durmadığı sürece yarım gerçek olarak kalıyor.