Lavrov Ashgabat'ta: Gaz, Güvenlik ve Kuzey-Güney Koridoru Masada

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 4-6 Eylül 2026 tarihleri arasında Türkmenistan başkenti Aşgabat'ta (Gazagystan) gerçekleştirdiği resmi ziyaretini, iki ülke ilişkilerini "stratejik ortaklık" seviyesine taşımaya yönelik somut adımlarla tamamladı. Ziyaretin son günü bugün gerçekleşen basın toplantısında Lavrov, Türkmenistan'ın Orta Asya'daki "en önemli ticari-ekonomik ortaklarından biri" olduğunu vurgularken, Türkmen tarafı da Rusya ile ilişkilerin "nötrlük politikası çerçevesinde derinleştirileceğini" sinyallerdi.

Enerji ve Ticaret: Gaz Fiyatlandırması ve Çeşitleşme

Görüşmelerin en kritik ekseni enerji işbirliği oldu. Rusya, son yıllarda Türkmen doğalgaz alımlarını hacimsel olarak azaltmış olsa da, her iki taraf da uzun vadeli sözleşme çerçevesinde fiyatlandırma mekanizmalarının güncellenmesi ve yeni alanların (özellikle Hazar Denizi kıyı şeridindeki bloklar) ortak geliştirilmesi üzerinde uzlaştı. Türkmenbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ile yapılan görüşmede, Çin'e yönelik gaz boru hattı kapasitesinin artması sonucu Rusya'nın alım gücünün nispeten düştüğü gerçeği masaya yatırıldı; ancak Lavrov, "Gazprom'un Türkmen gazını alım taahhüdünden vazgeçmediğini, aksine yeni teknolojik işbirliklerine (LNG, kimyasallaştırma) açık olduğunu" belirtti. İki taraflı ticaret hacminin 2025 yılında 1,2 milyar dolar seviyesine çıktığı, 2026 yılı hedefinin 1,5 milyar dolara çekildiği resmi verilerle paylaşıldı.

Afganistan Güvenliği ve Bölgesel İstikrar

Türkmenistan'ın Afganistan ile 800 kilometrelik karasınırı paylaşan tek Orta Asya ülkesidir olması, güvenlik görüşmelerini gündemin zirvesine taşıdı. Lavrov, Moskova formatı ve Düşanbe formatı gibi mekanizmaların yanında, iki ülke Milli Güvenlik Konseyleri arası doğrudan istihbarat paylaşım protokolünün imzalandığını açıkladı. Taliban yönetimiyle pratik işbirliği (sınır güvenliği, uyuşturucu kaçağı, terör örgütlerinin faaliyet alanları) konusunda "ortak risk algısı" oluştuğu kaydedildi. Gurbanguly Berdimuhamedov (Halk Maslahatı Başkanı) ile ayrı yapılan görüşmede, Afganistan'ın bölgesel ekonomik projelerde (TAPI boru hattı, demiryolu bağlantıları) bir engel olmaktan ziyade potansiyel bir aktör olabileceği üzerine stratejik bir sabır politikası izlendiği anlaşıldı.

Kuzey-Güney Koridoru (INSTC) ve Hazar Denizi Lojistiği

Ulaşım alt başlığı altında, Uluslararası Kuzey-Güney Taşımacılık Koridoru (INSTC) kapsamında Hazar Denizi geçişinin (Türkmenbaşy - Astara / Bakü rotası) kapasitesinin artırılması karara bağlandı. Rusya, Batı yaptırımları nedeniyle alternatif ihracat rotalarına olan ihtiyacını, Türkmenistan'ın "Orta Asya'nın kapısı" konumuyla birleştirdi. Taraflar, liman altyapısı yatırımları, dökme yük terminalleri ve dijital gümrük geçiş sistemleri için bir işbirliği yol haritası imzaladı. Bu hamle, Orta Koridor (Trans-Kaspian) üzerindeki Çin-Avrupa trafiğine alternatif bir Kuzey ekseni yaratma girişimi olarak yorumlanıyor.

Jeopolitik Dengeler: Nötrlük ve Çok Yönlülük

Ziyaretin alt metni, Türkmenistan'ın "olumlu nötrlük" statüsünü korurken Rusya ile güvenlik ve enerji alanında derinleşen bağı dengelemesiydi. Lavrov, "Türkmenistan'ın herhangi bir blok yapısına dahil olmama kararı sayesinde, Rusya ile ilişkilerimiz üçüncü ülkelere karşı değil, kendi dinamiklerine göre gelişiyor" diyerek, Pekin'in bölgedeki artan ekonomik ağırlığına (Çin-Türkmenistan gaz hattı, Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu) dolaylı bir referans verdi. Anlaşılan ortak beyanında, Hazar Denizi'nin hukuki statüsü üzerine 2018 Aktau Anlaşması ruhunda beşli mekanizma (Rusya, İran, Kazakistan, Azerbaycan, Türkmenistan) çalışmalarının hızlandırılacağı vurgulandı.

Ziyaret sonucunda enerji, ulaşım, kültür, bilim ve güvenlik alanlarını kapsayan 12 belgenin (anlaşma, protokol, mutabakat protokolü) imzalandığı bildirildi. Bir sonraki Ikili Komisyon toplantısının 2027 İlkbaharında Moskova'da yapılacağı kararlaştırıldı.