Letonya'da Rusya sınırındaki tank engelleri çiftçileri iflase sürükliyor: Tazminat yasası hâlâ bekliyor

Letonya'ın Rusya ve Belarus sınırlarına kurduğu askeri engeller, ülkenin doğu kesimindeki tarım üretimini felç ediyor. Rezekne, Ludza ve Krāslava bölgelerindeki çiftçiler, arazilerinin büyük bir kısmının artık 300 metre genişliğinde bir 'güvenlik şeridi' içine düştüğü için işletilemediğini, ancak bu kayıp karşılığı ödenecek yasal çerçevenin henüz Meclis'ten (Saeima) geçmediğini bildiriyor.

Sınır güvenliği mi, tarım ekonomisi mi?

2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'ya saldırmasından sonra başlatılan ve 2023'te hız kazanan sınır bariyeri projesi kapsamında, Letonya sınır hattı boyunca beton piramitlerden oluşan 'ejderha dişleri' (tank engelleri) ve tel örgü bariyerleri yerleştirdi. Savunma Bakanlığı'na göre bu yapılar, olası bir kara saldırısını geciktirmeyi amaçlıyor. Ancak bu fiziki engellerin ardında, Sınır Muhafız Kuvvetleri'nin operasyonel ihtiyaçlarıyla gerekçelendirilen ve sivil girişi kısıtlayan bir bölge oluşuyor.

Letonya Tarım Bakanlığı verilerine göre, güvenlik şeridi içine giren arazilerin genişliği yaklaşık 12 bin hektar civarında tahmin ediliyor. Bu alanların çoğu, bölgenin ekonomik omurgasını oluşturan küçük ve orta ölçekli aile işletmelerine ait. Çiftçiler, engellerin arazilerinin tam ortasından geçtiğini, tarım makinelerinin girişi engellendiğini ve hasat yapılamadığı için yıllık gelirlerinin sıfırlandığını söylüyor.

Tazminat tasarısı Meclis'te takılı kaldı

Hükümet, etkilenen mülkiyet sahiplerini tazminat için bir yasa tasarısı hazırladı ancak süreç yavaşlıyor. Tasarıya göre, arazinin mülkiyet hakkı devredilmeden, sadece 'kullanım hakkı' kısıtlanarak yıllık bir tazminat ödenmesi öngörülüyor. Letonya Çiftçiler Sendikası (LZS) Başkanı Armands Krauze, yerel basına yaptığı açıklamada "Çiftçilerimiz iki yıldır bu kararsızlık içinde yaşıyor; ne arazilerini satabiliyorlar ne de işletiyorlar. Devlet acil bir düzenleme yapmalı" ifadelerini kullandı.

Meclis'in Ekonomi Komisyonu, tasarının bütçe etkilerini tartışırken,'opposition partilerinden bazıları tazminat ödemelerinin 'piyasa fiyatı üzerinden' yapılması için teklifler sundu. Hükümet kaynakları ise bütçe disiplinini gerekçe göstererek, tazminatın 'kira bedeli' mantığıyla, yıllık brüt gelir ortalaması üzerinden hesaplanacağını savunuyor.

AB desteği ve gelecek beklentisi

Letonya, bu sınır bariyerleri ve ilgili altyapı yatırımları için Avrupa Birliği'nden (AB) mali destek talep ediyor. AB Komisyonu, sınır güvenliği yatırımlarına yönelik özel bir fon oluşturma gündemini taşıyor ancak bu fonların, özel mülkiyet kısıtlamalarına bağlı tazminat ödemelerini karşılayıp karşılamayacağı henüz netleşmedi. Rīga'daki diplomatik kaynaklar, yıl sonuna kadar AB seviyesinde bir kararın alınabileceğini, ancak bu paranın Letonya bütçesine aktarılmasının 2025'in ikinci yarısından önce gerçekleşmeyeceğini öngörüyor.

Oysa bölgedeki çiftçiler için durum acil. Rezekne civarında 450 hektarlık bir işletme sahibi Jānis Bērziņš, "Bu yıl gübre ve tohum maliyetlerini karşılayacak nakdi akışımız yok. Bankalar araziyi teminat olarak kabul etmiyor çünkü üzerinde 'askeri kısıtlama' varnotu duruyor" diyerek, sorunun sadece tazminatla çözülemeyeceğini, bankacılık düzenlemelerinin de güncellenmesi gerektiğini vurguladı.

Saeima'nın son toplantı döneminde tasarının gündeme gelmesi bekleniyor. Çiftçiler, yaz aylarında hasat sezonu başladığında yasal boşluğun devam etmesi durumunda, arazilerini resmen terk etme (braklama) kararı almak zorunda kalabileceklerini kaydediyor.