Lubna Speitan davası: Gazze'de ölen gazeteci, İngiliz-İsrail askerleri soruşturmasının merkezinde

Londra — 7 Ekim 2023'te patlak veren Gazze savaşının üçüncü yıldönümünde, İngiltere yetkilileri Gazze'de İsrail Ordusu (TSK) çatısı altında savaşan İngiliz vatandaşlı askerlerin yeniden soruşturulacağını açıkladı. Soruşturmanın odak noktasında, Kasım 2023'te Gazze Şehri'ndeki evine yapılan bir hava saldırısında ailesiyle birlikte öldürülen Filistinli gazeteci Lubna Speitan'ın davası yer alıyor.

Gazeteci kimliği belli olmasına rağmen hedef alındı

Resmi Filistin Televizyonu (Falasteen TV) muhabiri olan 32 yaşındaki Lubna Speitan, 20 Kasım 2023'te Gazze Şehri'nin Remal mahallesindeki apartmanına yapılan İsrail hava kuvvetleri saldırısında, eşi ve iki çocuğuyle birlikte hayatını kaybetmişti. Saldırı anı, Speitan'ın basın yeleği giyili ve elinde mikrofonuyla canlı yayında olduğu belgelenmişti. İsrail tarafı o dönem "askeri hedef" iddiasıyla cevap vermiş, ancak bağımsız uydu görüntüleri ve tanık ifadeleri civilde hedef alındığını gösteriyordu.

İngiltere Savunma Bakanlığı'ndan bugün yapılan yazılı açıklamada, "İngiltere vatandaşı olan ve TSH'da görev yapan personelin, uluslararası insani hukuk ihlallerine karışıp karışmadığının tespiti için 2024'te kapatılan dosyaların yeniden incelenmesine karar verildi" ifadeleri yer aldı. Bakanlık, spesifik isimleri gizlilik nedenleriyle paylaşmamakla birlikte, "Gazze'de görev yapan herhangi bir İngiliz vatandaşının işlediği suçlar, İngiltere yargı alanına girer" vurgusunu yaptı.

Metropolitan Police War Crimes Team devreye girdi

Soruşturma, Londra Metropolitan Polisi Savaş Suçları Ekibi (SO15) tarafından yürütülecek. Ekip, 2024 başında yetersiz delil gerekçesiyle kapattığı prelimini incelemeleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) Tarafı Savcılığı'nın toplayığı deliller ve Filistinli hak kuruluşlarının (Al-Haq, Al Mezan) sunduğu yeni tanık ifadeleri ışığında yeniden açıyor.

Hukuk kaynaklarına göre, Speitan davası "komut sorumluluğu" ve "ayrımcılığa dayalı hedef alma" suç unsuru açısından test vakası (test case) niteliğinde. Eğer bir İngiliz vatandaşı askerin, gazeteci statüsüne sahip bir sivili kasten hedef alması veya bu emri vermesi kanıtlanırsa, İngiltere yargısında 2001 Uluslararası Ceza Mahkemesi Yasası kapsamında yargılanma yolu açılır.

İngiltere'de 'çift vatandaşlı asker' tartışması alevlendi

Resmi rakamlara göre İsrail'de yaşayan yaklaşık 100 bin İngiliz vatandaşı bulunmaktadır. Bu nüfusun önemli bir kısmı askerlik yaşındadır ve TSH'da gönüllü veya reserve olarak görev yapmaktadır. 7 Ekim sonrası call-up (seferberlik) çağrısı üzerine binlerce İngiliz-İsrail'i çift vatandaş Gazze'ye gitti.

İngiltere'de bu durum yasal bir boşluk yarattı: Bu askerler İngiltere yargı alanında mı, yoksa İsrail askeri mahkemelerinde mi yargılanmalı? Savunma Bakanlığı'nın bugünkü kararı, "işlenen suçun yeri Gazze olsa bile, failin İngiliz vatandaşı olması halinde İngiltere'de yargılanabileceği" ilkesiyle (active personality principle) bu boşluğu doldurmayı hedefliyor.

Aile: "Adalet için 3 yıl bekledik, bu bir başlangıç"

Lubna Speitan'ın Ramallah'de yaşayan kardeşi Hani Speitan, bugün basına yaptığı açıklamada: "Lubna sadece bir gazeteci değil, iki çocuğu olan bir anneydi. Onu ve ailesini evlerinin içinde, basın yeleğiyle öldürmek bir savaş suçudur. İngiltere'nin bu kararı geç kalmış olsa da, diğer ailelerin de umutlanması için önemli bir adımdır" dedi.

Filistin Gazeteciler Sendikası verilerine göre, 7 Ekim 2023'ten bu yana Gazze'de en az 170 gazeteci ve medya çalışanı öldürüldü. Bu rakam, modern savaş tarihinin en ölümlü dönemlerinden biri olarak kaydediliyor. Uluslararası gazeteci örgütleri (CPJ, RSF), bu ölümlerin çoğunda "hedefli öldürme" şüphesinin olduğunu, Israil'in yeterli açıklama yapmadığını kaydediyor.

İsrail ve İngiltere ilişkilerinde yeni bir test

İngiltere Hükümeti, geçen yıl ICC'nin Netanyahu ve Galant için tutuklama kararı talebine itiraz etmiş, ancak "yerel yargı mekanizmasının işlemesi" ilkesiyle kendi vatandaşlarını soruşturma taahhüdünde bulunmuştu. Bugünkü adım, o taahhüdün somutlaşması olarak okunuyor. Diplomasatik gözlemciler, soruşturmanın seyri İngiltere-İsrail istihbarat paylaşımını ve silih alım-satım lisanslarını da etkileyebileceğini belirtiyor.

Soruşturma süresi belirsiz. Metropolitan Polisi, ilk aşamada TSH'dan personel listelerini ve operasyonel emir zincirini talep edecek. Eğer yeterli delil toplanırsa, şüpheli askerler İngiltere'ye girişlerinde tutuklanabilir veya yolsuzlukları İngiltere mahkemelerinde görülebilir. Lubna Speitan için başlatılan bu süreç, Gazze'de ölen diğer gazeteciler adına da bir presedan olma potansiyeli taşıyor.