Nevşehir'in En Eski Camii: 311 Yıllık Kaya Camii'nin Gizli Tarihi

Nevşehir Kalesi'nin gölgesinde, kaleden yaklaşık 70 metre doğuda yer alan Kaya Camii, kent merkezine günümüze ulaşan en eski dini yapı olarak tespit edildi. Akademik çalışmalar ve sanat tarihçisi Oktay Aslanapa'nın değerlendirmeleriyle 1128 Hicri (1715 Miladi) tarihinde Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından yaptırıldığı belgeye bağlanan cami, şehrin Osmanlı dönemine ait ilk izlerinden biri konumundadır.

Kayadan örne 1715: İlk yapım ve konum

Caminin kitabesi bugüne ulaşmasa da, kayaya oyularak oluşturulan orijinal yapının 18. yüzyılın ilk yarısına ait olduğu araştırmacılarca kabul görmektedir. Kaya Camii, Damat İbrahim Paşa'nın daha sonra 1726-1727 yıllarında inşa ettiği devasa Kurşunlu Camii (Damat İbrahim Paşa Külliyesi)nden tam on yıl önce hizmete girdi. Bu durum, yaygın inancın aksine Nevşehir'in sembol camisi olan Kurşunlu Camii'nin değil, Kaya Camii'nin şehrin en eski ayakta duran camisi olduğunu kanıtlamaktadır.

1955'teki büyük onarım: Bugünkü tek kubbeli kimlik

Tarihi kökeni 1715'e dayansa da, bugün ziyaretçilerin gördüğü tek kubbeli yapı 1955 yılında Nevşehir Müftülüğü kayıtlarıyla gerçekleştirilen kapsamlı onarım sonucunda varlığını sürdürmektedir. Akademik literatürde bu tarihte eskinin büyük ölçüde yıkılıp yeniden yapıldığı, ancak tarihi kimliğinin ve konumunun korunduğu vurgulanır. Caminin çevresinde kısmen kayaya oyulmuş, bugüne ulaşamayan eski konut kalıntıları ise Nevşehir Kalesi çevresindeki ilk yerleşim dokusunun somut kanıtları arasında sayılmaktadır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı kültür envanteri kayıtlarında da yer alan Kaya Camii, bugün Nevşehir'in kentleşme tarihine ve Osmanlı mimari mirasına ışık tutan, üç asırlık bir hafıza taşıyıcısı olarak ayakta durmaktadır.