Norveç polisi Telenor'a insanlık suçları soruşturması açtı: Myanmar verileri askeri yönetime mi geçti?

Norveç'in ulusal polis örgütü Kripos, ülkenin dev telekom operatörü Telenor Group'a yönelik olarak "insanlığa karşı suçlar" kapsamında resmi bir ön soruşturma başlattığını açıkladı. Soruşturmanın odak noktası, Şubat 2021'de Myanmar'da gerçekleşen askeri darbe sonrası dönemde şirketin, müşterilerine ait telefon görüşmesi kayıtları ve konum verileri gibi hassas verileri askeri yönetimle paylaşıp paylaşmadığı.

Oslo merkezinde arama, belge ve sistemler incelendi

Kripos yetkilileri, geçtiğimiz hafta Oslo'daki Telenor genel merkezinde yoğun bir operasyon gerçekleştirdi. Polis ekipleri, şirketin Myanmar'daki eski faaliyetlerle ilgili sunucu kayıtlarını, iç yazışmaları ve yönetim kararlarını ele geçirdi. Kripos'un yazılı bildirisinde, Telenor'un eylemlerinin "uluslararası hukuk kapsamında insanlığa karşı suç teşkil edip etmediğinin" inceleneceği net bir dille ifade edildi. Bu adım, bir NATO üyesi ülkesinin polis örgütü tarafından çok uluslu bir şirketin operasyonel kararları üzerine yönelik nadir görülen, hukuki riski yüksek bir müdahaledir.

Telenor: "Çalışanlarımızın güvenliği için zorundaydık"

Telenor, Norveç makamlarıyla tam işbirliği içinde hareket edeceğini belirten bir açıklama yayınladı. Şirket, 2021 darbesi sonrası Myanmar askeri yönetiminin (Tatmadaw) yoğun baskısı ve çalışanlarına yönelik tutuklama ve işkence tehditlerinin altına girdiğini savundu. Yönetim, personel güvenliğini sağlamak adına yerel yasalar ve askeri talimatlar çerçevesinde veri erişim taleplerine itaat etmek zorunda kaldığını, bu durumun bir "zorunluluk" olduğunu ve bir seçenek olmadığını vurguladı. Telenor, 2022 yılında Myanmar'daki faaliyetlerini M1 Group ve Shwe Byain Phyu konsorsiyumuna satarak piyasadan tamamen çekilmişti.

Ancak haklar savunucuları ve uluslararası gözlemciler, şirketin "zorunluluk" savunmasının, işletme sürekliliği ve kâr koruma amacıyla insani verilerin teslimi için yetersiz bir bahane olabileceğini öne sürüyor. Birleşmiş Milletler Myanmar İnsan Hakları Çalışma Grubu'nun önceki raporlarında, telekom şirketlerinin askeri yönetimin gözetim ve baskı mekanizmasına doğrudan veri beslediği, bu verilerin dissidentlerin, gazetecilerin ve aktivistlerin tespitinde kullanıldığı belgelenmişti.

Kurumsal sorumlulukta precedent oluşturacak bir test

Bu soruşturma, savaşa karışık bölgelerde faaliyet gösteren çok uluslu şirketlerin "insan haklarına saygı" ilkelerini (UNGP) ne ölçüde bağlayıcı bulduğunu test edecek tarihi bir davaya dönüşebilir. Norveç hukukunda insanlığa karşı suçlar kapsamında yargılanma yetkisi evrensel ilkeye dayanır; yani suçun işlendiği yer Myanmar olsa bile, Norveç vatandaşı veya şirketi Norweg yasalarıyla yargılanabilir. Eğer Kripos yeterli delil bulursa, Telenor yöneticileri bireysel olarak da yargılanma riskiyle karşı karşıya kalabilir. Gelişmeler, global teknoloji ve telekom devlerinin otoriter rejimlerle işbirliği yapma kırmızı çizgilerini yeniden çizecek.