Pezeshkian: Ekonomik savaş hedeflerine ulaşmadık, enflasyonla mücadele öncelik

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dün akşam televizyondan yayınlanan canlı yayında, ülkenin yaşadığı ekonomik daralmanın "düşmanın ekonomik savaş stratejisinin bir sonucu" olduğunu vurgularken, "Ancak Allah'ın yardımı, halkın direnci ve hükümetin çabalarıyla hedeflerine ulaşmasına izin vermedik" dedi. Pezeşkiyan'ın bu tespiti, son aylarda dolar karşısında rialin değer kaybı rekor seviyelere dayandığı ve resmi enflasyonun yılın başından bu yana %40 bandını aştığı ortamda yapıldı.

Meclis'te sert tono: 'Düşman hedeflerine ulaşamadı'

Cumhurbaşkanı, İslam Meclisi'nde (Mecclis-i Şura) yaptığı açılış konuşmasında da aynı vurguları tekrarladı. Pezeşkian, "Düşman, halkın refahını hedef alarak koltuklarımızı sarsmak istedi; bunu başaramadı" diyerek, dış baskıların (ambargoların) iç politik legitimitik krizi tetiklemediğini savundu. Konuşmanın öne çıkan noktası, sorunların sadece dış kaynaklı olmadığını kabul etmesiydi: "Yapısal sorunlarımız, yönetim zayıflıklarımız ve şeffaflık eksikliğimiz de bu tabloyu derinleştirdi." Bu ifade, muhalefet çevrelerin ve ekonomistlerin aylardır vurguladığı "iç dinamikler" tezini resmi yetkiliden duyulan en net itiraflardan biri olarak değerlendirildi.

Resmi rakamlar acı gerçeği ortaya koyuyor

Merkez Bankası (CBI) ve İstatistik Merkezi (SCI) verilerine göre; geçen ay tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık bazda %42,5 seviyesine ulaştı. Gıda ve konut alt gruplarında bu oran %50'yi buldu. Döviz piyasasında serbest piyasa dolar kuru, resmi kurdan %60'nin üzerinde bir primle işlem görmeye devam ediyor. Pezeşkian hükümeti, bu tablonun "psikolojik savaş" sonucu olduğunu savunurken, piyasa aktörleri ve bağımsız uzmanlar; bütçe açığının merkezi banka borçlanmasıyla finanse edilmesi, FATF sürecinin donması ve yatırım ortamının bozulmasını asıl nedenler arasında sayıyor.

Hükümetin çıkış haritası: FATF, vergi reformu ve nükleer masayı

Pezeshkian, konuşmada çıkış stratejisini üç bacak üzerinde özetledi: 1) FATF (Finansal Eylem Gücü) uyum sürecinin (Palermo ve CFT kanunları) Meclis'ten geçirilmesiyle bankacılık kanallarının yeniden canlandırılması, 2) Gelir idaresinin dijitalleştirilmesi ve geniş vergi reformuyla bütçe gelirlerinin artırılması, 3) Nükleer müzakerelerin (JCPOA revive) "kırılma noktasına" getirilerek ambargo hafifletilmesi. Hükümet kaynakları, bu paketin önümüzdeki hafta Meclis gündemine "Acil Ekonomik Tedbirler Paketi" adıyla taşınacağını, bütçe tasarısının da Kasım ayının ortalarında sunulacağını onayladı.

Uzmanlar: 'Yapısal reform olmadan kur kırılmaz'

Tehran Üniversitesi Ekonomi Bölümü öğretim üyesi Dr. Reza Taghavi, durumu şöyle özetledi: "Cumhurbaşkanı'nın tanısısına katılıyorum; dış baskı var. Ama tedavi reçetesi hâlâ 'daha fazla borçlanma ve kur kontrolü' üzerine kurulu. FATF kanunları Meclis'ten geçse bile, şeffaflık kuralları uygulanmazsa yabancı bankalar İran'la iş yapmaz. Enflasyonu indirmenin tek yolu, para arzındaki büyümeyi (M2) kırpıp reel faizleri pozitif tutmaktır; bu da siyasi maliyeti çok yüksek bir sıkılaştırma politikası gerektirir." Piyasa takipçileri, hükümetin reform iradesinin Meclis'teki sert muhalefet (Özellikle Özgürlükçiler ve Sertçiler blokları) karşısında ne kadar dayanacakının, önümüzdeki haftaların en kritik test olacağını belirtiyor.