PISA 2022 Sonuçları: Türkiye Matematikte Geriledi, Okuma ve Bilimde OECD Ortalamasına Yaklaştı

Eğitim ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından 5 Aralık 2023'te açıklanan Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2022 sonuçları, küresel eğitim sistemleri için tarihi bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti. COVID-19 salgınının yarattığı kesintilerin etkisi altındaki bu dönemde, 81 ülke ve ekonomideki 15 yaş grubu öğrencilerin matematik, okuma ve becerileri test edildi.

Türkiye'nin Performans Tablosu: Matematikte Düşüş, Diğer Alanlarda Yaklaşma

Türkiye için sonuçlar karmaşık bir tablo çiziyor. Matematik alanında ülke ortalama puanı 453 olarak gerçekleşerek, 2018'deki 470 puanlık performansa kıyasla 17 puanlık bir gerileme kaydetti. Bu düşüş, Türkiye'yi OECD ortalaması (472 puan) altına, ancak 2003 yılındaki performans seviyesinin (423 puan) üstünde tuttu.

Öte yandan okuma becerisinde Türkiye 456 puanla 2018'e (466 puan) göre 10 puan gerilerken, OECD ortalaması (476 puan) da 10 puan düştüğü için fark 20 puandan 10 puana indi. Benzer şekilde bilim alanında da Türkiye 476 puanla OECD ortalamasına (485 puan) 9 puanlık bir mesafede kaldı; 2018'de bu fark 17 puandı. Yani matematikte gerileme yaşanırken, okuma ve bilimde OECD ile aradaki fark %50 oranında daraldı.

Küresel Şok: Tarihi Düşüşün Ardındaki Sebepler

PISA tarihinin en büyük puan düşüşü matematikte yaşandı: OECD ortalaması 2018'in 489 puanından 2022'de 472 puana, yani 17 puan (yaklaşık 3/4 yıllık öğrenme kaybına eşdeğer) düştü. Okuma ve bilimde de sırasıyla 11 ve 4 puanlık düşüşler kaydedildi. OECD, bu çöküşün yalnızca salgınla açıklanamayacağını, 2018 öncesinden beri süren bir eğilim olduğunu vurguladı.

Rapor, performansı etkileyen kritik faktörleri şöyle sıraladı:

• Uzaktan eğitim süresi ve kalitesi: Okul kapalı kalma süresi uzun olan ve uzaktan eğitimin kalitesi düşük olan sistemlerde kayıplar daha ağır çıktı.
• Dijital araçlara erişim ve kullanım: Evde öğrenme için sessiz bir ortam ve cihaz bulamayan öğrencilerin performansı belirgin şekilde düşük çıkıyor.
• Öğretmen desteği ve okul iklimi: Öğretmenlerin ilgi gösterdiği, disiplini sağladığı sınıflarda öğrenciler daha dayanıklı çıktı.

Eşitlik Açığı ve "Düşük Performanslı" Öğrenci Oranı

Türkiye'de sosyo-ekonomik statü ile başarı arasındaki ilişki, OECD ortalamasının üzerinde seyrediyor. Matematikte 2. seviyenin altındaki (temel becerileri gösteremeyen) öğrenci oranı Türkiye'de %31 iken, OECD ortalaması %23'tür. Okumada bu oran Türkiye'de %26, OECD'de %26'ya eşitleşmişken, bilimde Türkiye %24 ile OECD ortalaması (%25) altına inmeyi başardı. Bu veriler, sistemin "ortalamayı yükseltme" çabasının meyver verdiğini, ancak "kimseyi geride bırakmama" hedefinin henüz tam sağlanamadığını gösteriyor.

Öne Çıkan Ülkeler ve Türkiye'nin Sıralaması

Singapur, Macao (Çin), Tayvan (Çin), Hong Kong (Çin) ve Japonya matematik, okuma ve bilimde ilk beşte yer alarak üstünlüğünü korudu. Avrupa'da Estonya ve Finlandiya başarılarını sürdürdü. Türkiye, matematikte 81 ekonom içinde 34-38. sıra aralığında (OECD ülkeleri içinde 26-30. sıra), okumada ve bilimde ise 30-35. sıra bandında yer alarak, 2003'te katıldığı sürecin en yüksek sıralama potansiyelini okuma ve bilimde yakaladı.

Geleceğe Bakış: PISA 2025 ve "Dijital Dünyada Öğrenme"

Bir sonraki PISA uygulaması 2025'te yapılacak ve sonuçlar 2026 sonbaharında açıklanacak. 2025 odak alanı tekrar "Matematik" olacak. Yenilik olarak, öğrencilerin dijital ortamlarda bilgi arama, doğrulama ve sentezleme becerilerini ölçen "Dijital Dünyada Öğrenme" (Learning in the Digital World) modülü isteğe bağlı olarak uygulanacak. Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı, yeni müfredat çalışmaları ve dijitalleşme yatırımlarıyla bu yeni alana hazırlık sürecinin içinde olduğunu belirtiyor.

Uzmanlar, Türkiye'nin matematikteki düşüş trendini tersine çevirmek için; erken müdahale programları, öğretmen yetiştirmede pratik odaklı reforma ve eşitsizliği gidermeye yönelik hedefli kaynak tahsisatının şart olduğunu vurguluyor.