Şara BM'de ilk sınavını verdi: İran uyarısı, yaptırım çağrısı ve Erdoğan mesajı

New York — Suriye'nin yeni dönemi Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu yüksek seviye haftası için New York'ta. Eski HTS lideri olan ve Aralık 2024'te Esed yönetiminin yıkılışından sonra geçici yönetim başkanı, ardından cumhurbaşkanı unvanını alan Şara, uluslararası arenadaki ilk büyük sınavında Suriye'nin "yeniden doğduğunu" ilan ederek üç ana eksende mesaj verdi: İran'a yönelik sert bir güvenlik uyarısı, ekonomik canlanma için Batılı yaptırımların tamamen kaldırılması çağrısı ve Türkiye ile ilişkilerde "stratejik derinleşme" vurgusu.

BM tribünden İran'a "çatı çatışma" uyarısı

Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada Şara, bölgedeki gerginliklerin odak noktasını İran ve müttefikleri üzerine oturtu. "Suriye topraklarının, komşularımızın güvenliğini tehdit edecek herhangi bir faaliyet veya askeri varlık için kullanılamayacağını" vurgulayan Şara, "İran'ın bölgedeki vekil gücü stratejisi ve İsrail ile doğrudan çatışma riski, Suriye'nin istikrarını ve yeniden inşasını tehlikeye atıyor. Yeni bir çatışma dalgası yaşanırsa Suriye bu maliyeti çekemez" dedi. Bu çıkış, Şara'nın hem Batı'ya hem de Arap Halk Çevresi'ne "İran ekseninden kopuş" sinyali verdiği, aynı zamanda İsrail'in Suriye içindeki operasyonlarına dolaylı bir meşruiyet zemini hazırlamak istemediği yorumlanıyor. Diplomatik kaynaklar, Şara'nın bu mesajı özel toplantılarda da ABD ve Avrupa yetkililerine iletildiğini belirtiyor.

"Yaptırımlar kalkmazsa yeniden inşa imkansız"

Ekonomik boyutta Şara, ABD'nin Caesar Yasası ve Avrupa Birliği kısıtlamalarının hâlâ tamamen devrede olduğunu hatırlatarak, "Yönetim değişti, yapı değişti, ama Suriye halkı hâlâ eski rejimin cezasını çekiyor" dedi. Resmi açıklamalarda, ülkenin yeniden inşası için minimum 250-300 milyar dolar ihtiyacı vurgulanıyor. Şara, bankacılık sisteminin SWIFT'e dönüşü, enerji altyapısının onarımı ve para birimi (Suriye Lirası) istikrarı için yaptırımların "şartlı değil, tam ve kalıcı" olarak kaldırılmasını talep etti. ABD yetkilileri, "yargılama, kadın hakları ve terörle mücadele" kriterlerinde somut ilerleme kaydedilirse ek waiver (muafiyet) kararı alınabileceğini sinyallemiş, ancak Caesar Yasası'nın Kongre onayıyla tamamen iptali 2026 sonrası için zorlu bir süreç olduğu aktarılıyor.

Erdoğan ile "dikkat çeken" mesajlaşma

Zirve çerçevesinde gerçekleşen veya planlanan çift taraflı görüşmelerin en kritik olanı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile olacak. Şara, New York'a gelmeden önce yaptığı basın toplantısında Erdoğan hakkında "Suriye'nin azadi ve istikrarı için en kararlı ortak" ifadelerini kullanarak, her iki ülke arasındaki soğukluk döneminin resmen kapandığını işaret etti. Ankara kaynaklarına göre görüşmelerde üç dosya masada: PKK/YPG güvenlik tehdidi (Şara'nın "Suriye toprağından Türkiye'ye yönelik terör faaliyeti olmaz" taahhüdünün operasyonelleştirilmesi), Suriyeli mültecilerin onurlu, gönüllü ve güvenli dönüşü (Türkiye'deki 3 milyonun üzerindeki Suriyeli için yol haritası) ve Su/Orontes (Asi) Nehri paylaşımı. Erdoğan'ın "Yeni Suriye ile yeni bir sayfa açıyoruz" çıkışı, her iki ülkenin de güvenlik ve ekonomik çıkarları için "stratejik bir zorunluluk" olarak görüldüğü anlamına geliyor.

İçeride meşruiyet krizi ve anayasa süreci

Dış politikadaki ofansifin ardında, iç politikte hâlâ çözülmeyi bekleyen düğümler var. Şara yönetimi, Şubat 2025'te ilan edilen geçici anayasa taslağını halen meşruiyet zemini olarak kullanıyor. Yeni anayasa komisyonu kuruldu ancak Kürt, Alevî, Hıristiyan ve kabilesel temsilcilerin "gerçek katılım" sağlayıp sağlamadığı tartışmalı. Askeri yapılandırmada eski HTS mücadelecilerinin, Milli Ordü ve SNA (Suriye Milli Ordusu) unsurlarıyla birleştirilerek "Yeni Suriye Ordusu" oluşturulma süreci, komuta zinciri ve doktrin farklılıkları nedeniyle yavaşlıyor. Uzmanlar, Şara'nın BM'de kazandığı meşruiyetin, içerdeki bu yapısal sorunları çözmeden sürdürülemeyeceğini vurguluyor.

Gelecek haritası: Seçim takvimi belirsizliği

Şara, konuşmasında "serbest ve adil seçimler" vaadini tekrarladı ancak tarih vermedi. Geçici anayasa maddelerine göre seçimler geçiş sürecinin sonuna (maksimum 3-5 yıl) bırakılmış durumda. Batı diplomasi çevreleri, 2027 sonrası erken seçim senaryosunu konuşurken, Şara ekibi "altyapı ve güvenlik hazır olmadan sandığa gitmek kaos getirir" diye karşı çıkıyor. New York ziyaretinin ardında kalan Şara, önümüzdeki hafta Riyad ve Doha'ya giderek Körfez sermayesini Suriye'ye çekme çabasına odaklanacak. Bu ziyaretin sonucu, Suriye'nin "paraya" mı yoksa "siyasi şartlı paraya" mı ihtiyaç duyduğunu gösterecek.