Ségolène Royal: Fransa sosyalist politikasının yükselişi, 2007 şoku ve günümüzdeki yeri

Paris — Fransa siyasetinin son yirmi yılda en tanınmış kadın figürlerinden biri olan Ségolène Royal, 2007'de Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Socialist Parti'nin adayı olarak Nicolas Sarkozy'ye karşı yarışmış, oyların %46,94'ünü almış ancak elindeki sandık başarısıyla tarihe «ilk kadın aday» olarak geçmişti. Bugün 71 yaşında olan Royal, aktif ön sahtadan çekilse de Fransa'nın yeşil dönüşümünde oynadığı rol ve Parti Sosyalist'in (PS) iç dinamikleri üzerindeki gölgesi hâlâ tartışılıyor.

Bretagne'den Elize'ye giden yol

22 Eylül 1953'te Dakar'da (o zaman Fransız Batı Afrikası) doğan Royal, askeri bir aileden geliyordu. ENA (École nationale d'administration) mezunu olan Royal, 1988'de François Mitterrand'ın ikinci başkanlık döneminde çevre ministryasına atanarak kariyerine start vermişti. 1992'de Mitterrand'ın son hükümetinde okul eğitimi ve gençlik sporları yazarlığı yapmış, 1997-2000 arası Lionel Jospin hükümetinde aile ve çocuklar yazarlığını üstlenmişti.

Gerçek siyasi zirveye 2004'te Poitou-Charentes bölgesel başkanlığı seçimiyle tırmandı. Bu görevde 2014'e kadar kaldı ve bölgeyi yenilenebilir enerji ve çevre politikaları laboratuvarına dönüştürdü. Bu dönemdeki performansı, 2006 Kasım'ında PS iç ön seçimlerde %60,6 oyla rakip Dominique Strauss-Kahn ve Laurent Fabius'i geride bırakarak cumhurbaşkanlığı adaylığına taşıdı.

2007: Tarihi bir adaylık, acı bir yenilgi

Seçim kampanyası sırasında «La France présidente» sloganıyla yola çıkan Royal, ikinci turda Sarkozy'e %53,06'a %46,94 yenik düştü. Bu sonuç, PS için 1981'den beri en yüksek ikinci tur oy oranıydı ama yeterli değildi. Seçim gecesi Royal'in «Bu yenilgi benim değil, solun yenilgisidir» demesi, parti içi hesaplaşmanın kapısını aralamıştı.

Yenilginin ardında kalan Royal, 2008 Reims kongesinde parti başkanlığına aday oldu ancak Martine Aubry'e 42 oy farkla (şüpheli bir oylama sonucunda) yenildi. Bu süreçte François Hollande ile 25 yıllık ortaklığın (dört çocukları vardı, asla evlenmediler) 2007 sonbaharında sona ermesi, hem özel hem kamu hayatında gürültülü bir dönem başlattı.

Çevre bakanlığı ve COP21'de kilit rol

2014-2017 arası Manuel Valls ve Bernard Cazeneuve hükümetlerinde Çevre, Sürdürülebilir Kalkınma ve Enerji Bakanı olarak görev yaptı. Bu döneminin en büyük başarısı, Aralık 2015'te Paris'te yapılan COP21 iklim konferansında 195 ülken imzaladığı Paris Anlaşması'nı zemine oturtmaktı. Royal, «ortak ama farklılaştırılmış sorumluluk» ilkesini savunarak gelişen ülkelerle AB/ABD arasındaki kırılmayı aşmada kritik bir arabulucu rolü oynadı.

Bakanlık döneminde «Enerji Geçişi Yasası»nı (Loi de transition énergétique) Meclis'ten geçirtti; 2030'ye kadar fosil yakıt tüketiminde %30 azalma, yenilenebilir enerjinin elektrik üretimindeki payının %40'a çıkması ve nükleer payının %75'ten %50'ye düşürülmesi hedefleri konuldu. Bu hedeflerin bazısı bugün hâlâ tartışma konusu.

Günümüz: Arka planda bir «büyük isim»

2017'den sonra resmi görevden ayrılan Royal, 2018'de Arktik ve Antarktik Kutup Bölgeleri için Fransa'nın özel temsilcisi atandı; bu görev 2020'de sona erdi. Son yıllarda medyada nadiren görünen Royal, 2022 seçimlerinde Jean-Luc Mélenchon'un (LFI) adaylığını desteklemedi; PS adayı Anne Hidalgo'nun kampanyasına da açık destek vermedi. 2024 yazında Yeni Halk Cephesi (NFP) sürecinde de sessiz kaldı.

Son yaptığı açıklamalarda (özellikle 2023-2024 röportajlarında) Macron'un yönetimini «sosyal adaletsizlikleri derinleştiren» olarak eleştirdi, PS'nin «yeniden yapılandırılması» gerektiğini vurguladı. Kendisi hâlâ Parti Sosyalist üyesi ama parti organlarında aktif bir görev almıyor.

Miras ve tartışmalar

Royal'in siyasi mirası üç eksende özetlenebilir: (1) Fransa'da kadınların en yüksek siyasi koltuğa adaylığını normalize etmek, (2) Bölgesel yönetimde çevre politikalarını merkeze koymak, (3) COP21'in mimarlarından biri olarak küresel iklim müzakerelerine damgasını vurmaktır.

Eleştirmenler ise 2007 kampanyasındaki «deneyimsizlik» iddiaları, 2008 parti başkanlığı seçimlerindeki kargaşayı ve Hollande ile ayrılığın medyatik boyutunu zayıflayan yönler olarak sayar. Royal'in 2012'de Hollande'ın başkanlığına giden yolda oynadığı arka plan rolü de hâlâ araştırmacıların ilgi konusudur.

Bugün Royal, Poitiers yakınındaki La Rochelle'e yerleşmiş, yazarlık ve konferanslarla sınırlı bir kamu hayatı sürdürüyor. 2023'te yayımlanan «Ce que je peux enfin vous dire» (Artık Size Söyleyebileceğim Şeyler) adlı anılarında, hem Mitterrand/Jospin dönemlerinden hem de 2007 gecesinin ardındaki duygusal çöküşten bahsediyor. Siyaset biliminde «kırılan cam tavan» metaforunun Fransa'daki somutlaşması olarak değerlendirilen Royal, hâlâ solun geleceği tartışılırken referans alınan bir isimdir.