Sri Lanka ve Nepal: İki Ada, Ortak Kriz - Siyasi Kaos ve İklim Felaketi Nasıl Kesişiyor?

29 Eylül 2026 — Hindistan Okyanusu'nun iki ucunda yer alan Sri Lanka ve Nepal, coğrafi olarak birbirinden uzak olsalar da son dört yılda neredeyse birebir örtüşen bir kader paylaşıyor: Siyasi istikrarsızlık, ekonomik çöküş tehlikesi ve genç neslin sokaklara taşımış olduğu sistemik değişim talebi.

Son haftalarda Nepal'i sarsan sel ve heyelan felaketinde ölü sayısı 600'ü aşkına çıkarken, kayıp olanların sayısı 2 bini buldu. Katmandu Vadisi'ne yardım tekliflerinin reddedildiği iddiaları ise kurtarma çalışmalarının yavaşlığı üzerine yeni bir tartışma kapısı açtı. Bu tablo, 2022'de 'Aragalaya' (Halk Direnişi) ile başlayan ve 2024'te Bangladeş'te şahit olduğumuz 'Öğrenci-İşçi İttifakı'nın da parçası olduğu değerlendirilen, bölge çaplı bir sarsıntının Nepal koludur.

Dört Yılda Üç Devrim: Bölge Dinamiği Değişiyor

Bölge uzmanları, 2022 Sri Lanka'sından 2024 Bangladeş'ine ve 2026 Nepal'i kapsayan süreci, geleneksel elitlerin yerini genç, dijital yerli ve sosyal medya odaklı aktörlerin aldığı bir 'kuşak devrimi' olarak tanımlıyor. Sri Lanka'da ekonomik iflas başbakanı ve cumhurbaşkanını koltuğundan indirirken, Nepal'de sık sık değişen koalisyon hükümetleri ve kraliyet sonrası yazılmamış anayasa tartışmaları, kurumsal güveni eritti.

Nepal'de son haftalarda sokaklara dökülen binlerce genç, sadece sel felaketinin idaresini değil, yıllardır süren siyasi patlamayı ve gençlik işsizliğini hedef alıyor. 'Sistem değişmezse felaketler yönetilemez' sloganı, Katmandu'dan Colombo'ya kadar duvarlara yazılıyor.

Nepal'de İklim Adaleti ve Yönetim Krizi

Himalya eteklerindeki aşırı yağışlar, bilim insanları tarafından yıllardır öngörülmüş bir 'yeni normal' olarak nitelendiriliyordu. Ancak altyapı yatırımlarının aksamasının yanı sıra, merkezi yönetimin felaket anında koordinasyon sağlayamaması ve uluslararası yardım tekliflerinin bürokratik engellerle veya 'egemenlik' gerekçesiyle reddedildiği iddia edildiği için kamuoyu öfkesini alevlendirdi.

Yetkili kaynaklara göre, felaket bölgesine ulaşım yollarının kesilmesi ve ağır makine eksikliği, ilk 72 saatte —altın saat— kurtarma şansını minimize etti. Bu durum, Sri Lanka'da 2022'de yaşanan yakıt ve ilaç krizisinde merkezi dağıtım ağlarının çökmesiyle paralellik gösteriyor.

Sri Lanka: İflastan Kurtarılamayan Bir Yapı

Sri Lanka, KMM'den aldığı 2,9 milyar dolarlık temerrüt ötesi kredi programıyla nefes alıyor olsa da, yapısal reformların yavaşlığı ve vergilendirme politikalarının kitleler üzerindeki yükü, toplumsal barışı hâlâ zora sokuyor. Colombo'daki diplomasatik gözlemciler, ülkenin 'borç susturma' modundan çıkıp üretkenlik odaklı bir modele geçebilmesi için siyasi iradenin ve istikrarın şart olduğunu vurguluyor.

Önemli bir fark: Sri Lanka krizinin tetikleyicisi makroekonomik yönetimsizlikken, Nepal'deki mevcut kriz iklim şoku ile zaten kırılgan bir siyasi yapının birleşiminden doğuyor. Ancak her ikisinde de çözüm arayışı, Meclis koridorlarından sokak eylemlerine kaydı.

Gen Z Faktörü: Sınırları Aşan Bir Aktiflik

Her iki ülkede de öne çıkan ortak payda, organizasyonun merkeziyetsiz, lideri olmayan ve TikTok, X (eski Twitter) ile WhatsApp grupları üzerinden kurgulanması. Nepal'de 'Gençlik Kuvvetleri' adı verilen gevşek koalisyonlar, Sri Lanka'daki 'Galle Face' ruhunu andırıcı formatlarda, hem felaket yardımı hem de anayasa değişikliği talepleriyle hareket ediyor.

Sosyologlar, bu neslin 'istikrar' kavramını eski nesillerden farklı tanımladığını; onlar için istikrar, mevcut düzenin korunması değil, hesap verebilirlik ve iklim adaleti sağlaması anlamına geliyor diyor. Bu durum, bölgedeki gelecek seçim süreçlerinde ve anayasa tartışmalarında belirleyici olacak.

Bölgesel Güvenlik ve Hindistan Faktörü

İki ülkenin de stratejik derinliği olan Hindistan, her iki krizde de 'komşu ilkesi' çerçevesinde insanî yardım ve teknik destek sağlıyor. Ancak Yeni Delhi, iç politikalarına müdahale algısı yaratmamak adına arka planda kalmayı tercih ediyor. Analistler, Çin'in de bölgedeki yatırımları (BRI projeleri) ve yumuşak gücü ile boşluk doldurma çabalarının, bu iki ülkenin iç dinamikleriyle nasıl etkileşime gireceğinin, önümüzdeki dönemde Hind-Okyanusu güvenlik mimarisini şekillendireceğini öngörüyor.

Özetle; Sri Lanka ve Nepal 'karşı karşıya' değil, 'yan yana' düşüyor. Sorun, hangisinin daha kötü durumda olduğu değil, bu çift krizin (siyasi + iklim) bölgeyi yeni bir yönetim paradigmasına zorlayıp zorlamayacağı.