Trump'ın Hormuz Plan B'si: Boru hatları ve askeri koalisyon ne kadar işe yarar?

Donald Trump yönetiminin "Maksimum Basınç" kampanyası zirvedeydikçe, İran'ın Hormuz Boğazı'nı kapatma tehditleri karşısında ABD ve müttefikleri için "Plan B" hayati bir stratejik sorun haline gelmişti. Beyaz Sarayı'ndan yapılan açıklamalarda ve Pentagon planlamalarında gündeme getirilen alternatifler, temel olarak iki bacak üzerinde duruyordu: Mevcut boru hattı kapasitelerinin üst sınırına çıkarılması ve uluslararası bir deniz koalisyonu ile güvenli koridor sağlanması.

Boru hatları boğaz boşluğunu dolduramaz

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre Hormuz Boğazı'ndan günde yaklaşık 21 milyon varil ham petrol ve kondansat geçiyor. Bu hacmin alternatifi olarak gösterilen iki ana boru hattı — Suudi Arabistan'ın Petroline (Doğu-Batı) hattı ve Birleşen Arap Emirlikleri'nin Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP) — birleşik kapasiteleri günde 6,5 - 7 milyon varil seviyesinde kalıyor. Suudi Aramco verilerine göre Petroline hattının tasarım kapasitesi 5 milyon varil/gün olsa da, operasyonel gerçeklikte bu rakamın üst sınırı zorlanıyor. Yani boru hatları, boğaz kapanırsa küresel arzın üçte birini en iyi ihtimalle karşılayabiliyor.

Askeri koalisyon: "Operasyon Sentinel" modeli ve maliyet paylaşımı

Trump dönemi stratejistleri, boru hatlarının yetersizliği nedeniyle deniz güveni üzerine yoğunlaşmıştı. 2019 tanker saldırıları sonrası kurulan Uluslararası Deniz Güvenlik Yapısı (IMSC) / Operasyon Sentinel, ABD'nin doğrudan tek başına maliyeti çekmek istemediği, müttefiklerden (İngiltere, Avustralya, BAE, Suudi Arabistan, Bahreyn vb.) katkı beklediği bir modeldi. Ancak koalisyondaki bazı Avrupa üyesi, ABD'nin JCPOA'dan (Nükleer Anlaşma) tek taraflı çıkışına tepki olarak askeri varlığı sınırlı tutmuştu. Bu durum, "güvenli koridor" kavramının pratikte ne kadar sürdürülebilir olacağı sorusunu açık bırakmıştı.

ABD şist devrimi değişkenini değiştirdi

Trump döneminde ABD, günde 13 milyondan fazla ham petrol üreterek dünya büyük üreticisi konumuna gelmişti. Bu durum, Hormuz Boğazı'ndaki bir krizde ABD ekonomisi için 1970'lerdeki gibi bir "şok" riskini azaltıyor, ancak müttefikleri (Japonya, Güney Kore, Avrupa) için bağımlılık devam ediyordu. Bu asimetrik güvenlik mimarisi, Trump'ın "Müttefikler daha fazla ödemeli" retoriğini Hormuz stratejisine de taşımasına neden olmuş, bölgedeki ABD askerî varlığının kalıcı mı yoksa işbirlikçi mi olacağı tartışmalarını alevlendirmişti.

Özetle; Trump vizyonunda Hormuz alternatifi tek bir "sihirli çözüm" değil, boru hattı kapasitesinin zorlandığı, askeri koalisyonun siyasi iradesiyle test edildiği ve ABD enerji fazlasının bir sigorta poliçesi olarak kullanıldığı çok katmanlı bir risk yönetimiydi. 2024 seçim sürecinde bu dosya yeniden masaya yatarsa, boru hattı genişletme yatırımları ve IMSC'nin genişletilmesi gündemin başında yer alması bekleniyor.