Trump Tarifelerine Karşı 25 Eyalet Dava Açtı: New Mexico ve Hawaii'nin Farklı Ama Kritik Rolleri

Washington — ABD'de 25 eyaletin Trump yönetimine karşı açtığı tarihi dava, gümrük vergilerinin yasal dayanağını sorgularken New Mexico ve Hawaii'yi öne çıkaran iki farklı ekonomik profille birleştiriyor. Mahkeme kayıtlarına göre her iki eyalet de Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında ilan edilen tarifelerin, kongre yetkisini usurp ettiğini ve eyalet ekonomilerine "kurtarılamaz zarar" verdiğini iddia ediyor.

Sınır Ekonomisi vs Pasifik Bağımlılığı

New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez ve Valisi Michelle Lujan Grisham, davada eyaletin Meksika ile 300 kilometrelik sınırının ve petrol/doğal gaz sektörünün, gümrük duvarının doğrudan hedefinde olduğunu savunuyor. Torrez'in ifadeleriyle; "Enerji maliyetlerindeki ani artış, Permian Havzası operasyonlarını ve binlerce yerel işçiyi riske atıyor." Eyalet, tarife listelerindeki alüminyum ve çelik girdilerinin, yerel inşaat ve nükleer güvenlik tesisleri (Los Alamos, Sandia) bakım bütçelerini şişirdiğini vurguluyor.

Pasifik'teki Hawaii ise tam ters bir dinamikle, ancak benzer bir aciliyetle hareket ediyor. Başsavcı Anne Lopez ve Vali Josh Green, eyaletin tüketim mallarının %90'ının konteyner gemileriyle geldiğini, Jones Yasası kısıtlamalarıyla birleşen yeni tarifelerin "bir lojistik ikilemi" yarattığını kaydediyor. Honolulu limanı verilerine göre son çeyrekte konteyner işleme maliyetleri iki basamak artmış; bu da doğrudan tüketici fiyatlarına (özellikle gıda ve ilaç) yansıyor.

Hukuki Çerçeve: "Büyük Sorular" Doktrini

Davanın ana argümanı, Yüksek Mahkemenin son dönemdeki "Major Questions Doctrine" (Büyük Sorular Doktrini) kararlarına dayanıyor. Eyaletler, Kongre'nin tarif belirleme yetkisini (Anayasa Madde 1, Bölüm 8) yürütme organına sınırsız bir beyaz çek olarak devretmediğini ileri sürüyor. Dava metninde, 1977 tarihli IEEPA'nın "olağanüstü durum" tanımının, ticaret dengesizliği gibi kronik makroekonomik sorunları kapsayacak şekilde genişletilemeyeceği vurgulanıyor.

Hukuk uzmanları, davanın Washington D.C. Federal Bölge Mahkemesi'ne (veya stratejik nedenlerle Kuzey Kaliforniya'ya) açıldığını, ancak nihai hedefin Yüksek Mahkeme'nin "gölge docket" (acil kararlama listesi) üzerinden duruşma izni (certiorari) almak olduğunu belirtiyor.

Politik Koordinasyon ve 2028 Perspektifi

Her iki eyalet de Demokrat yönetimli olsa da, dava koalisyonu partizan çizgileri aşıyor. New Mexico'nun enerji bağımlılığı ve Hawaii'nin askeri/lojistik ağırlığı, "mavi eyalet" etiketini aşarak tarife karşıtı bir çapraz kesit oluşturuyor. Gözlemciler, bu davanın 2028 başkanlık ön seçimlerinde her iki valinin de (Grisham ve Green) olası adaylıklarını test eden bir "ulusal güvenlik portföyü" işlevi gördüğünü kaydediyor.

Süreçteki Bir Sonraki Adımlar

• Geçici Karşıt Hüküm (TRO) Talebi: Eyaletler, davanın esası çözülene kadar tariflerin uygulanmasını durdurmak için acil dinlenme talep edecek.
• Amicus Meşhurları: ABD Ticaret Odası, Ulusal Üreticiler Derneği ve tarım kooperatiflerinin "dostça bildiri" (amicus curiae) sunmaları bekleniyor.
• Yönetim Cevabı: Adalet Bakanlığı, IEEPA'nın metninin "herhangi bir olağanüstü durumu" kapsadığını, yargı denetiminin sınırlı olduğunu argümanlayacak.

Mahkeme takvimine göre ilk dinleme önümüzdeki hafta bekleniyor. Karar, federalizm ve ticaret yetkileri dengesinde 2026'nın en belirleyici yargı çarpışması olma niteliğinde.