Yapay Zeka Şirketleri Nadir Kitapları Toplayıp Yok Ediyor: Project Panama

Dünya genelindeki sahaflar ve antikacılar, son dönemde alışılmadık bir sipariş dalgasıyla karşı karşıya. Özellikle yıllardır kimsenin ilgi göstermediği, tozlu raflarda bekleyen "depo malı" olarak tabir edilen akademik ve spesifik eserlerin, gece yarısıle başlayan otomatik siparişlerle toplu halde satın alındığı belirlendi. Bu gizemli alımların arkasında, yapay zeka modellerini eğitmek için veri arayan teknoloji devlerinin olduğu değerlendiriliyor.

Dijital Veriler Bitti, Fiziksel Kitaplar Hedefte

Sektör temsilcilerinin ve araştırmacıların tespitlerine göre, internetteki dijitalleştirilmiş kitapların neredeyse tamamı yapay zeka tarafından tarandı. Veri açlığı çeken şirketler, şimdi analog içeriğe yönelmiş durumda. Bu stratejinin merkezinde ise Anthropic şirketinin yürüttüğü ve "Project Panama" olarak adlandırılan gizli operasyon yer alıyor.

Kitaplar Tarandıktan Sonra Parçalanıyor

Sahafların en büyük endişesi ise kitapların akıbeti. Edinilen bilgilere göre, Project Panama kapsamında yüksek hızla taranan kitap sayfaları, dijital kopyaları alındıktan sonra shredder denilen makinelerde imha ediliyor. Kitapların ciltlerinden sökülüp parçalandığı bu süreç, kültürel mirasın korunması açısından "yıkıcı" olarak nitelendiriliyor.

Hukuki Boşluk: "Sahiplik" Hakkı Telif Hakkını Ezdi mi?

Sürecin hukuki boyutu, ülkelerin yasalarına göre farklılık gösteriyor. Alman Kitap Ticareti Borsası (Börsenverein) sözcüsü Thomas Koch, bu tür bir eğitim pratiğinin telif haklarının açık bir ihlali olduğunu savunuyor. Ancak ABD yasalarına göre durum farklı işliyor:

• Sahiplik Hakkı: ABD hukukunda, bir kitabın satın alınmasıyla birlikte fiziksel mülkiyet şirkete geçer.
• Fair Use (Adil Kullanım): Satın alınan fiziksel materyalin imha edilmesi veya dönüştürülmesi, bazı durumlarda "adil kullanım" kapsamında değerlendiriliyor.

Sessiz Kütüphaneler ve Gölge Şebekeler

Teknoloji devlerinin bu veri toplama sürecini yönetmek için LibGen, Better World Books ve World of Books gibi yapılar üzerinden "gölge kütüphaneler" kurduğu belirtiliyor. Fiziksel kitaplar bu merkezlerde dijital verilere dönüştürülerek doğrudan yapay zeka eğitim setlerine aktarılıyor.