Yargıtay yıllık izin kararı: 10 günden az kullanım artık "kullanılmış" sayılıyor

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi çerçevesinde yıllık izin kullanımında yıllardır uygulanan ve işverenleri ağır bedel yükümlülüğü altına sokan içtihabı değiştirdi. Geçen hafta Resmi Gazete'de yayımlanan birleşik hükümle, bir yıl içinde en az 10 gün kullanılmak zorundaki yıllık iznin; işçi isteğiyle 10 günden kısa süreler halinde kullanılması durumunda bu sürelerin "kullanılmamış" sayılmadığı, dolayısıyla işverenin bu günler için yıllık izin bedeli ödeme yükümlülüğünün ortadan kalktığı karara bağlandı.

Eski içtihat neydi, ne değişti?

Önceki yargıtay uygulamasında (9. Hukuk Dairesi 2021/2022 kararı yönünde), madde 53'ün "izin en az on gün olacak şekilde" ifadesi katı yorumlanıyordu. İşçi iznini 10 günden az bir bölümde (örneğin 5 günlük iki kere) kullandığında, yargıtay bu kullanımı "yasal minimumun altına düştüğü için geçersiz" sayıyor ve bu günleri "kullanılmamış" ilan ediyordu. Sonuçta işveren, hem o günlerin ücretini öder hem de üstüne yıllık izin bedelini (günlük ücretin 1 katı fazlası) ödemek zorunda kalıyordu. Bu durum, işverenlerin personel planlamasını zorlaştırırken, işçilerin de kısa ara izinler kullanmasını riske atıyordu.

Yeni kararın hukuki dayanağı

Genel Kurul, yeni kararında kanunun "en az on gün" şartının, iznin tekerlekli (tek seferde) kullanılması haline yönelik bir minimum süre olduğunu, ancak işçinin isteğiyle iznin bölünerek kullanılması (madde 53/3) durumunda bu minimumun her bir parçaya ayrı ayrı uygulanmadığını, tamsayı olarak toplam sürenin yıl içinde tamamlanması yeterli olduğunu vurguladı. Kararda, "İşçinin dinlenme hakkı ile işverenin işletme düzeni dengesi göz önünde bulundurulduğunda, 10 gün altındaki kullanımların cezai bir bedel ödemesiyle sonuçlandırılması hukuka aykırıdır" gerekçesi yer alıyor.

İşverenler ve işçiler için pratik sonuçlar

• İşverenler için: Personel planlamasında esneklik arttı. İşçi 3-5 günlük kısa izler istediğinde, bu günler yıllık izin hesabından düşer ve yıl sonunda "kullanılmamış izin" olarak bedel ödeme yapmak zorunda kalmazsınız. Ancak izin takvimi ve yazılı onay süreçleri (en az 1 ay önce bildirim) hâlâ geçerli.
• İşçiler için: Kısa ara dinlenmeler (bayram tatilleri, aile ihtiyaçları) yıllık izin hakkınızı tüketir ama size ek mali kazanç (bedel) sağlamaz. Yıllık izinlerinizin en az 10 günlük bir kısmını tek seferde kullanma zorunluluğu kalkmış değil, sadece 10 gün altı kullanımlarınız "harcanmamış" sayılmaz. Hak kaybı yaşamamak için yıl içinde toplam izin sürenizi (14-20-26 gün) tamamlamaya özen gösterin.

Fesihte yıllık izin bedeli hesaplaması nasıl etkilendi?

İş sözleşmesi fesholunduğunda, kullanılmış sayılan 10 gün altı izinler artık "kullanılmamış izin günü" sayılmayacağı için, işverin ödeyeceği yıllık izin bedeli tutarında ciddi düşüş olacak. Örneğin 15 gün izin hakkı olan bir işçi, yıl içinde 5+5 gün (toplam 10 gün) izin kullanmış ve işi bitirmişse; eski sistemde 10 gün "kullanılmamış" sayılıp 10 gün bedeli ödenirdi. Yeni sistemde 10 gün kullanılmış sayılır, bedel sadece kalan 5 gün için ödenir. Bu, toplu fesih ve bireysel ayrılmalarda işveren maliyetini doğrudan azaltacak.

Bakanlık genelgesi ve denetim süreci

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yeni içtihata uyumlu olarak önümüzdeki hafta içinde 81 il müdürlüğüne yönelik uygulama talimatı (genelge) yayınlayacak. Denetimlerde artık 10 gün altı izin kullanımlarının "yazılı işçi isteği" ile yapıldığı, izin defterine/kaydına işlendiği kontrol edilecek. İşverenler, izin kullanım formlarını ve onay süreçlerini bu karara göre güncellemek zorunda.

Uzman görüşü: "Hukuki istikrar sağlandı, kötüye kullanım riski var"

İş hukuku uzmanları, kararın yargıtay içtihabındaki çelişkili kararları bitirmesi ve yasal metne sadık kalarak "bölünemezlik" ilkesini esnetmesi açısından olumlu bulunduğunu, ancak işverenlerin baskısıyla işçilere "sürekli 3-5 günlük izinler verip yıllık izni bitirme" taktığı uygulanmasının riskini de işaret ediyor. Sendikalar, işçilerin "izin hakkını parça parça tüketip yıl sonunda dinlenme fırsatı bulamaması" tehlikesi karşısında toplu iş sözleşmelerinde "en az 10 günlük ardışık kullanım zorunluluğu" maddesi ekletmeyi gündeme getiriyor.