Asya Horneti (Vespa velutina) Karadeniz'den İç Anadolu'ya Doğru Yayılıyor: Arıcılıkta Kayıplar Artıyor

Asya Horneti (Vespa velutina nigrithorax) türü, son yıllarda Gürcistan sınırından Türkiye'ye girerek Doğu Karadeniz'de (Artvin, Rize, Trabzon) kalıcı nüfus oluşturduktan sonra, 2026 yılı başında Giresun ve Orman ili ormanlık alanlarında da gözlemlendi. Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı il müdürlüklerinin yaptığı saha çalışmalarına göre, türün batıya doğru yayılma hızı tahminlerden daha hızlı gerçekleşiyor.

Neden Bu Kadar Tehlikeli?

Avrupa Birliği'nin "İşlem Listesi"nde yer alan bu invaziv tür, yerli arı türleri (Apis mellifera anatoliaca ve caucasica) üzerindeki av baskısıyla kovan ölümü riskini artırıyor. Bir ergin Asya Horneti kolonisi, bir günde 10-15 bin arıyı avlayabiliyor. Bu durum, hem bal üretiminde ciddi verim kaybına hem de doğal polinasyonda kesintiye yol açıyor. Özellikle haziran-eylül döneminde arıçılar, kovan önlerinde "bekleme ve avlama" stratejisiyle arıları yakalayan hornetler yüzünden kovanlarını taşıma zorunluluğu yaşıyor.

Türkiye'de Son Durum: Nerelere Ulaştı?

2025 yazında Doğu Karadeniz'de tespit edilen yuva sayısı 2024'e göre neredeyse iki katına çıktı. 2026 baharında yapılan kraliçe tuzaklama çalışmaları, türün Samsun ve Gümüşhane yöreselerine kadar ulaştığını kanıtladı. Batı Karadeniz ve Marmara bölgesi arıcılık üniteleri, türün İstanbul'a kadar uzanabileceğini öngörerek erken uyarı sistemleri kurmaya başladı. Bilim insanları, türün insani taşıma yolları (taşıtlar, ahşap malzeme ticareti) ile doğal yayılmından çok daha hızlı atladığını belirtiyor.

Bilim İnsanları ve Bakanlık Ne Yapıyor?

TÜBİTAK destekli projelerle geliştirilen radyo telemetri yöntemleri, işçi arılar takip edilerek yuvaların tespitinde %80 başarı oranı sağladı. Bakanlık, 2026 yılı "Asya Horneti Mücadele Eylem Planı" kapsamında; yuvaların geceleri fosforlu toz/buhar ile imha edilmesi, bahar aylarında kurucu kraliçeleri hedef alan feromon tuzaklarının yaygınlaştırılması ve vatandaş tabanlı "Gözlem Bildirim Sistemi"nin mobil uygulama entegrasyonu ile güçlendirilmesi yönünde çalışmalar yürütüyor.

Vatandaş ve Arıcı Ne Yapmalı?

Uzmanlar, balıkçı ağlarına benzeyen, genelde ağaç tepelerinde veya bina çatılarında görülen dev yuvalara dokunmamayı, müdahaleyin sadece ekiplere bırakılmasını öneriyor. Arıcılar için; kovan girişlerine "muayene kapısı" (harp takozlu giriş azaltıcı) takılması, bahar ve sonbahar tuzaklamalarının kesintisiz yapılması hayati önlemler arasında. Şüpheli birey görüldüğünde; net fotoğraf çekilip, konum bilgisi ile il tarım ve orman müdürlüğüne veya mobil uygulamaya bildirilmeli.