Atatürk'ün Emirleriyle Kuruldu: Bozüyük'ün 87 Yıllık Fabrika Hikayesi

BİLECİK — Cumhuriyetin kuruluş yıllarında "sanayileşme" kelimesi henüz bir hedef iken, Atatürk Bozüyük'ün çamur ormanlarına bakarak burayı Türkiye'nin ilk entegre orman endüstrisi merkezi yapma kararı almıştı. 1936 yılında Çanakkaleli milletvekili Ahmet Şükrü Bey'in gündeme getirdiği ve Meclis'ten geçen 3021 sayılı Kanun'la yola çıkan Bozüyük Ahşap ve Kağıt Fabrikası, 1939'da üretime başlayarak "küçük trenlerin düdükleri"yle Anadolu'nun kalbine sanayi damgasını vurdu.

Atatürk'ün "Buraya Fabrika Kurulsun" Emri

Ormancılık Tarihi Derneği arşiv belgelerine ve Sümerbank yıllıklarına göre hikaye, 1930'lu yılların ortasında Atatürk'ün Bozüyük yolculuğında başlar. Büyük Ormanlar Genel Müdürlüğü (OGM) kayıtlarında yer alan tutanaklara göre Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki zengin çam potansiyelini ve İstanbul-Ankara demiryolu hattına komşuluğunu görerek "Buraya bir fabrika kurulsun, ormanlarımız ham madde olarak ülke ekonomisine girmeli" demişti. Bu emrin yazılı kararnamesi 13 Haziran 1936 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3021 sayılı Kanun ile tescil edildi.

Alman Teknolojisiyle "İlkler" Üretilen Tesis

Kuruluş sürecinde Sümerbank yönetimi, tesisin makine ve teknoloji altyapısını o dönemın dünyada önde gelen Alman firmaları (Krupp, Voith, Siemens) ile kurdu. 1939 yılında hizmete giren fabrika, Türkiye'de ilk defa kontrplak, selüloz, kağıt ve kibrit üretimini tek bir çatı altında birleştiren "entegre" modeli hayata geçirdi. Fabrika ilk yıllarında günde 50 ton kağıt, 15 ton selüloz ve binlerce kutu kibrit üreterek ülkenin ithal bağımlılığını kırdı. 1950'li yıllarda işçi sayısı 1.500'i bulurken, Bozüyük bir "işçi şehri" kimliğine kavuştu.

Kapanış ve Müzesi Kalıntıları

1990'lı yıllarda başlayan özelleştirme süreçleri 2000'lerde fabrikanın üretiminin durmasına neden oldu. 2004'te özel sektöre devredilen tesis, borçlar ve yönetim sorunlarıyla 2010'lu yılların başında tamamen kapanmak zorunda kaldı. Bugün fabrikanın tarihi binaları, Orman Genel Müdürlüğü'nce "Bozüyük Orman Sanayi Müzesi"ne dönüştürülerek korunuyor. Müzede o dönemde kullanılan Alman kökenli buharlı makineler, ilk üretim numuneleri ve işçilerin günlük yaşamına dair belgeler sergileniyor.

Bozüyük Belediyesi verilerine göre müze, yılda yaklaşık 15 bin ziyaretçi çekerek bölgenin sanayi mirasının tanığı olmaya devam ediyor. Fabrikayı kuraran o "küçük trenler" ise artık sadece müze bahçesinde duran birer lokomotif olarak, Cumhuriyetin sanayileşme azminin sessiz tanıkları konumundadır.