Fransa'da yüzlerce lise blokajda: Gençlik öfkesi Makron'u nasıl zorluyor?

Paris — Fransa genelindeki liselerde başlayan blokaj eylemleri Cuma sabahı boyut kazanarak hükümeti, 2023 emeklilik protestolarından sonra en ciddi gençlik mobilizasyonuyla karşı karşıya bıraktı. Ulusal Eğitim Bakanlığı geç saatlerde yaptığı açıklamada 'ülke genelinde yaklaşık 300 lisenin tamamen veya kısmen bloke edildiğini' kaydettiği halde, öğrenci sendikaları (UNL, FIDL) ve öğretmen sendikası (SNES-FSU) bu rakamın 1.000'ü bulduğunu, Paris, Lyon, Lille, Toulouse ve Bordeaux'daki büyük liselerin neredeyse tamamının kapalı olduğunu iddia ediyor.

Ne oldu, neden başladı?

Eylemin tetikleyicisi, Geçtiğimiz Ağustos'ta Resmi Gazete'de yayımlanan ve Eylül başında uygulanmaya başlanan "Lise Yol Haritası" (Parcours Lycée) deklanşöru. Yeni yönetmelik; 10. sınıfta (Seconde) zorunlu ortak ders saatlerinin kısaltılması, seçmeli derslerin artırılması ve staj süresinin 2 haftalık zorunlu hale getirilmesi gibi maddeleri içeriyor. Öğrenci ve öğretmen sendikaları bu paketin, "mesleki liseyi ikinci sınıf bir yol haline getireceğini", "sınıf mevcutlarını artıracak öğretmen kadrolarının kesileceğini" ve "Parcoursup üniversite yerleştirme sistemini daha da karmaşıklaştıracağını" söylüyor.

Rakamlar çatışıyor: Bakanlık vs Sendikalar

Fransız protest kültüründe klasik hale gelen "rakam savaşı" bu sefer de gündemde. Bakanlık, "Sadece 320 lisede dersler durdu, bu ülke genelindeki 4.000 lisenin %8'i civındadır" derken; UNL Başkanı Lucas Vigneron, "Resmi rakamlar sadece müdürün polise bildirmesiyle bloke sayılan okulları kapsıyor. Öğrenciler kapıyı kilitlediğinde müdür bildirimi yapmıyor; gerçek rakam 1.200'i buluyor" diye karşılık veriyor. İçişleri Bakanlığı ise güvenlik güçlerinin 150'in üzerinde lisede müdahale yaptığını, 40 civarında gözaltı aldığını açıkladı.

Elysee'de "Soğuk Ter" ve Siyasi Riskler

Le Monde'un Cuma manşetinde "Makron için soğuk ter anı" ifadesiyle özetlediği kriz, Cumhurbaşkanı'nın 2027 seçim perspektifi için kritik bir test olarak görülüyor. 2023'te emeklilik reformunda 49.3 maddesini kullanarak Meclis'i atlayan Makron, o dönem gençlik sokaklarına dökülmüştü ama o protesto daha çok emeklilik yaşı üzerineydi. Bu sefer aktörler tamamen 15-18 yaş aralığında, oylama hakkı olmayan ama 2027'de ilk kez sandığa gidecek bir nesil.

Matignon'dan gelen sinyallere göre Başbakan Gabriel Attal, Pazartesi günü sendika temsilcileriyle acil bir toplantı yapacak. Ancak Eğitim Bakanı Nicole Belloubet, TF1'e canlı yayında "Yol haritası geri çekilmeyecek, uygulama esnekleştirilebilir" diyerek sert bir çizgi çizdi. Bu tavır, 2018 "Sarı Yelekler" ve 2023 emeklilik direnişinde görüldüğü gibi, erken bir taviz vermemenin ardından zorunlu kılan büyük geri adımlara (veya hükümet krizine) kapı aralayabilir.

Hafta sonu ve önümüzdeki hafta ne olacak?

Öğrenci koordinasyon komiteleri (Coordination Lycéenne), Cuma akşamı yapılan Genel Kurulda hafta sonu eylem planlaması yapmak yerine, "Pazartesi 5 Ekim'de yeni bir grev ve blokaj çağrısı" yapmaya karar verdi. Aynı gün sendikaların da destek verdiği öğretmen grevi ile birleşmesi durumunda, ülke geneli bir eğitim grevinin kilit anına gelmesi bekleniyor. Hükümet için en kötü senaryo, lise eylemlerinin üniversite öğrencilerine (UNEF, Solidaires Étudiant) ve işçi sendikalarına (CGT, FO) sıçramasıdır; henüz böyle bir birleşme sinyali yok ama 2006 CPE direnişi ve 2018'deki dinamikler hatırlatılıyor.