İran liderliğinde derin çatlak: NYT araştırması 'gizli emirler' ve 'ihanet' iddialarını ortaya çıkardı

New York Times gazetesinin İranlı yetkililer, Devrim Muhafızları üyeleri ve eski bürokratlarla yaptığı derinlemesine görüşmelere dayalı yayını, İran rejiminin en üst kadrolarında Washington ile müzakere masasına oturup oturmaması ve bölgesel çatışmanın seyri konusunda kökünden farklı iki vizyonun çarpıştığını belgeledi.

Araştırmaya göre, Hormuz Boğazı'nda 7 Temmuz tarihinde üç ticari gemiye yapılan saldırı, pragmatist kanatın ABD ile geçici bir anlaşma yolunda ilerlemesini engellemek amacıyla sertleşen bir unsur tarafından kasten gerçekleştirildi. Saldırının timing'i, dolaylı müzakerelerin hassas bir evresiyle örtüşüyor; amaç, "gizli emirler" kapsamında eskalasyon yaratarak diplomasiyi kör etmekti.

Rejim içinde iki kamplaşma

Kaynaklar, Lider Ali Hamenei'nin çevresinde bir "gizli emir" zincirinin işlediğini, bu emirlerin bazı komutanlar tarafından sorgulanmadığını ama aynı zamanda Devrim Muhafızları içinde giderek artan bir hayal kırıklığına ve "ihanet" algısına yol açtığını aktarıyor. Pragmatistler, ekonomik boğulma ve bölgesel izolasyonu kırmak için sınırlı bir diplomatik açılımı gerekliliği olarak görürken; sertleşenler bunu "düşmana teslimiyet" olarak nitelendiriyor.

Bir eski yüksek rütbeli Devrim Muhafızları komutanı NYT'ye, "Artık komutanlar birbirlerine güvenmiyor. Emir verenlerin niyeti sorgulanıyor" dedi. Bu güvensizlik, operasyonel kararlılığın zayıflamasına ve stratejik felaket riskinin artmasına neden oluyor.

Bölgesel dengeler üzerindeki etki

Hormuz Boğazı'ndaki saldırı, küresel petrol arz güvencesi üzerindeki riski bir kez daha gündeme getirdi. Batılı istihbarat kaynakları, gemilere yapılan eylemlerin "deni edilebilir" bir yapıda planlandığını, ancak teknik kanıtların (radar izleri, mühimmat analizi) belirli bir birim ve komuta zincirini işaret ettiğini belirtiyor. ABD ve müttefikleri, bu tür aksiyonların "kaza" değil, "politik mesaj" olduğunu vurguluyor.

Diplomatik gözlemciler, İran içindeki bu çatlakın, bölgedeki vekil güçler (Lübnan Hizbullah, Yemen Huthileri, Irak milisleri) üzerindeki kontrol mekanizmasını da zayıflatabileceğini, özerk eylem riskini artırdığını kaydediyor.

Ekonomik çöküş diplomasiyi zorluyor

TÜİK verilerine göre İran'ın enflasyonu resmi rakamlarla bile %40'ları bulurken, rial'in değer kaybı ve petrol satışlarındaki daralma rejimin manevra alanını daraltıyor. Pragmatist kanat, sınırlı bir ceza kalkılma ve petrol ihracatı imkanı karşılığında nükleer programda geçici dondurma teklifini masaya yatırıyor; ama Lider Hamenei'nin henüz bu yolu onaylamadığı, hatta "maksimum baskı" dönemi tecrübesini hatırlatarak güvenmemek konusunda ısrarlı olduğu söyleniyor.

Bir diplomat, "Tehran'da artık sorun müzakere edilip edilmeyeceği değil, kimin emirlerle hareket edeceği ve ihanet tanımının kim tarafından yapılacağı" diye özetledi.