Kızamık salgını uyarısı: Avrupa ve Türkiye'de vaka artışı, aşı boşlukları risk oluşturuyor

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Avrupa Merkezli Hastalık Kontrol Merkezi (ECDC) verilerine göre 2024 sonrası süren küresel kızamık (rubeola) salgını 2026'ya girerken de hızını koruyor. Son yayımlanan bölgesel raporlarda, Avrupa bölgesinde bu yılın ilk altı ayında kayıt altına alınan vaka sayısının, geçen yıl aynı döneme göre neredeyse üç katına çıktığı belirtiliyor. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (HSGM) tarafından yapılan son değerlendirmelerde; pandemi döneminde gecikmiş kalan rutin aşı takvimleri, aşı tereddüdü ve uluslararası seyahat yoğunluğunun birleşimiyle, özellikle büyükşehirlerde ve göçmen yoğunluğu yüksek bölgelerde "immünite boşlukları" oluştuğu vurgulanıyor.

Neden şimdi artış yaşanıyor?

Uzmanlar, salgının ana motorunun topluluk immünitesinin %95 altına düşmesi olduğunu tekrarlıyor. Kızamık virüsünün temel üretim sayısı (R0) 12-18 civarında olduğu için, aşılamma oranlarındaki en küçük sapma bile zincir bulaşmaya kapı açıyor. COVID-19 salgını yıllarında (2020-2022) kesintiye uğrayan rutin çocuk aşılamaları (MCV1 ve MCV2 dozları), son iki yılda hızlandırılan "yakalama kampanyaları"na rağmen henüz tamamen kapatılamış durumda değil. Özellikle 2020-2023 doğumlu, şu an okul/kreş çağına gelen çocuk kitlelerinde "sıfır doz" (hiç aşı olunmamış) ve "tek doz" (ikinci doz eksik) çocuk oranları, salgın dinamiğini besleyen en kritik faktör olarak öne çıkıyor.

Türkiye'de risk haritası ve müdahale protokolleri

Sağlık Bakanlığı, 2026 yılı başında başlattığı "Kızamık ve Kızamıkçık Ele Geçirme Programı" kapsamında, riskli bölgelerde müdahale aşılaması (ring vaccination) stratejisini uyguluyor. Resmi kurumlardan gelen bilgilere göre; İstanbul, Ankara, İzmir, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır ve Hatay gibi illerde, mahalle sağlık ocakları ve göçmen sağlık merkezleri aracılığıyla kapı kapı tarama ve aşılamma çalışmaları sürdürülüyor. Okul açılışı (Eylül 2026) öncesi Milli Eğitim Bakanlığı ile koordineli olarak, aşı kartı kontrolü ve eksik doz tamamlaması için yönlendirmeler yapıldı. HSGM kaynakları, vaka tanısında PCR ve seroloji (IgM) testlerinin referans laboratuvarlarda ücretsiz yapıldığını, şüpheli olguların anında izolasyonda takip edilmesi ve teması takip ekiplerince 21 gün boyunca izlenmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Aşı durumu: İki doz tam koruma sağlıyor mu?

Kızamık aşısı (MMR - Kızamık, Kabakulak, Rubella) iki dozda %97 etkili koruma sağlıyor. Türkiye aşı takviminde 1. doz 12. ayda, 2. doz ise 48. ayda (okul öncesi) yapılıyor. Ancak 2026 verilerine göre ülke geneli MCV1 oranı %96, MCV2 oranı ise %91 seviyelerinde seyrediyor. Bu, ikinci doz eksikliğinin hâlâ ciddi bir boşluk olduğu anlamına geliyor. Uzmanlar, 1970-1989 yılları arasında doğmuş, doğal hastalığı geçirmemiş ve iki doz aşı yapmamış yetişkinlerin de riskli grup olduğunu, bu grubun seyahat öncesi aşı durumu kontrolü yapmasını öneriyor. Gebeler, immün sistemi baskılanmış hastalar ve 9 ay altı bebekler aşılamıyor; bu nedenle çevrelerinin aşılaması (kavunculama stratejisi) hayati önem taşıyor.

Seyahat uyarıları ve vatandaşın yapması gerekenler

WHO, 2026 yılı seyahat tavsiyelerinde; Avrupa, Orta Asya ve Afrika bölgelerine seyahat edeceklerin en az 14 gün önce aşı durumlarını kontrol etmelerini, eksik dozları tamamlamalarını öneriyor. Türkiye'de de yurtdışından gelen yolcuların giriş noktalarında (havaalanları, sınır kapıları) şüpheli semptomlarda (ateş, cilt döküntüsü, öksürük, konjunktivit) sağlık birimlerine başvuru yönlendirmesi yapılıyor. Aile hekimleri ve çocuk sağlığı izlem merkezleri, "Aşı kartınızı getirin, eksik dozunuz varsa hemen tamamlayalım" çağrısıyla müdahale aşılamasını hızlandırıyor. Salgın kontrolünde en etkili silahın hâlâ yüksek aşılamma kapsamı ve erken tanı olduğunu vurgulayan yetkililer, herhangi bir şüpheli durumda 184 Sağlık Hattı veya en yakın aile sağlığı merkezine başvurulmasını istiyor.