Optisyenlikte İş Sağlığı Uyarısı: Kimyasal Maruziyet ve Ergonomik Riskler Artıyor

Optik sektöründe iş kazaları ve meslek hastalıkları gündeme geldi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2024 yılı sonu denetim raporlarına ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) istatistiklerine göre; gözlükçülük ve optisyenlik iş yerlerinde kimyasal madde maruziyeti, ergonomik uyumsuzluklar ve biyolojik riskler, işverenlerin risk değerlendirme dosyalarında en çok göz ardı edilen unsurlardan biri olarak kaydedildi.

SGK verilerinde dikkat çeken tablo

SGK'nın 2024 yılı verilerine göre; "Diğer perakende ticaret" alt sınıfında yer alan optik eşya perakende ticareti kodlu iş yerlerinde, meslek hastalığı nedeniyle geçerlilik kazandırılan iş kazası bildirimi sayısı önceki yıla göre %18 artış gösterdi. Bildirimlerin çoğunluğu; lens kesim ve montaj süreçlerinde kullanılan organik çözücüler (aseton, izopropil alkol) kaynaklı solunum yolu irritasyonları, tekrar eden hareketlerle (RSI) omuz ve bilek sendromları ile yan yatış pozisyonunda uzun süre çalışmalardan kaynaklı bel ağrıları üzerine yoğunlaşıyor.

6331 Sayılı Kanun kapsamında neler değişti?

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun (6331) 2023 sonrası güncellenen Yönetmeliklerle getirilen "Psikososyal Risk Değerlendirmesi" ve "Kimyasal Risk Değerlendirmesi" zorunlulukları, optik dükkanlar için de geçerli. Bakanlık denetim ekipleri, 50 personeli geçmeyen iş yerlerinin de "Tehlike Sınıfı: Az Tehlikeli" olsa bile, kimyasal madde kullanımı nedeniyle "Orta Tehlikeli" sınıflandırmasına tabi tutulabileceğini ve buna göre işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı atama yükümlülüğünün devam ettiğini hatırlattı.

Sektörün ortak açığı: "Hazır Risk Değerlendirmesi" kopyalama

Türkiye Optisyenler Odaları Birliği (TOOB) yönetim kurulu üyesi ve iş güvenliği uzmanı Müh. Ali Kaya, yaptığı açıklamada sektörün en yaygın hatasının "internetten indirilen şablon risk değerlendirmelerinin işyerine özel hale getirilmeden onaylanması" olduğunu vurguladı. Kaya, "Lens kesim makinesinin gürültü seviyesi, kullanılan soğutma sıvısının güvenlik veri sayfası (MSDS), montaj masasının yüksekliği ve aydınlatma şiddeti; her dükkan için farklıdır. Bu veriler olmadan yapılan değerlendirme hukuki geçerliliği taşımaz" dedi.

İşverenin yapması gereken 3 kritik adım

• Kimyasal Risk Değerlendirmesi: Kullanılan her kimyasal için MSDS temin edilmeli, buhar/buhar maruziyet ölçümü yapılıp Personel Maruziyet Sınır Değerleri (PEL/TLV) ile karşılaştırılmalı.
• Ergonomik Düzenleme: Montaj masası yüksekliği çalışanın dirsek seviyesine, monitör mesafesi en az 50 cm, aydınlatma ise TS EN 12464-1 standardında minimum 500 lux olarak ayarlanmalı.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Lens kesimde koruyucu gözlük, eldiven (nitril) ve gerekirse yarım mask (A1/P2 filtreli) temin edilmeli, kullanım kontrolü sağlanmalı.

Bakanlık kaynakları, 2025 yılı denetim programında optik sektörünün "hedefli denetim listesi"ne alındığını, ihmal halinde 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarce idari para cezalarının (2025 rehber fiyatlarıyla tekerrür halinde 117.000 TL ye kadar) kesileceğini belirtti. Uzmanlar, "Küçük iş yeri dememe, risk yok demek değildir" vurgusuyla proaktif yaklaşımın hem cezai yaptırımları önleyeceğini hem de personel kaybını minimize edeceğini kaydediyor.