Sigara satışında 18 yaş kontrolü QR kodla: Yeni elektronik sistem Resmi Gazete'de

Sigara ve diğer tütün ürünlerinin satışında 18 yaş altına satışı engellemek için getirilen "Elektronik Yaş Doğrulama Sistemi" (EYDS), Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle resmi olarak hayatına başladı. Yeni düzenlemeyle, satış noktalarında fiziksel kimlik kartı kontrolü yerine, alıcının e-Devlet kapısı veya mobil uygulama üzerinden üreteceği tek kullanımlık QR kodunun okutması yeterli hale getirildi.

Sistem nasıl işleyecek?

TAPDK (Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu) yetkililerinden edinilen bilgilere göre, 18 yaşını dolduran vatandaşlar e-Devlet şifresi veya yeni geliştirilen "Yaş Doğrulama" mobil uygulaması üzerinden anlık bir QR kod üretecek. Satıcı, bu kodu özel terminal veya telefon uygulamasıyla tarayacak. Sistem sadece "Yaş uygun: Evet/Hayır" sonucunu döndürecek; isim, TC kimlik numarası veya adres gibi kişisel veriler satıcıyla paylaşılmayacak. Bu sayede KVKK kapsamında veri minimizasyonu ilkesi sağlanmış oluyor.

Geçiş süresi ve cezalandırma

Yönetmelik geçici maddesiyle, tüm sigara bayileri, marketler ve otomat operatörleri için 6 aylık uyum süresi öngörüldü. Bu süre sonunda sistem entegre olmayan noktalarda satış yapılması durumunda, 2026 yılı yeniden değerleme katsayısı uygulanarak hesaplanan idari para cezası (yaklaşık 120 bin TL bandında) ve tekrarda işletme ruhsatı iptali gibi yaptırımlar devreye girecek. Otomat satışlarında ise banka kartı/kimlik doğrulaması entegrasyonu zorunlu kılındı.

Gençlik koruma ve kayıt dışı ticaret hedefleri

Sağlık Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ortak çalışmalarıyla hazırlanan sistemin ana hedefleri; gençlerin tütün ürünlerine erişimini fiziksel engellemek, "satış noktası denetimini" dijitalleştirmek ve kayıt dışı sigara ticaretine karşı izlenebilirlik (traceability) sağlamak. Uzmanlar, sistemin etkili denetimle desteklenmesi halde okul çevresi satışlarında ciddi düşüş sağlayabileceğini, ancak küçük esnafın uyum maliyetlerinin hafifletilmesi için destek paketlerinin de gündeme gelmesi gerektiğini vurguluyor.