Sosyal medyada gündem olan il bazlı IQ sıralaması: 2023 verisi 'yeni'ymiş gibi paylaşıldı

Son günlerde sosyal medya ve bazı haber sitelerinde "Türkiye'nin il il IQ sıralaması" başlığıyla paylaşılan bir liste, sanki yeni bir bilimsel araştırma sonucuymuş gibi yorumlanıyor. Ancak listenin kaynağı, 2023 Kasım ayında yayımlanmış, "Zekâ Testi Merkezi" adlı bir internet sitesinin çevrimiçi test verilerine dayanıyor.

Veri kaynağı ve tarih

İlgili sıralama, 11 Kasım 2023 tarihinde basın organlarında yer almıştı. Toplam 1 milyon 214 bin 505 katılımcının internet üzerinden yaptığı testlerin, IP adresi veya il bildirimine göre gruplandırılmasıyla elde edildi. Bu veriler 2026 yılında yeniden toplanmamış, yenilenmemiş ve herhangi bir resmi kurum (TÜİK, YÖK veya Psikologlar Derneği) tarafından onaylanmamıştır.

Sıralamada ilk 10 il ve Bartın durumu

Listede en yüksek ortalama puanı Eskişehir (105,20) alıyor. Sırasıyla Ankara (104,91) ve İzmir (104,51) geliyor. İlk 10'da Muğla, Çanakkale, İstanbul, Kocaeli, Balıkesir, Bursa ve Kırklareli yer alıyor. Bartın 102,13 puanla 21inci sırada yer alırken, komşu iller arasında Zonguldak önünde; Karabük ve Kastamonu'nun ardından konumlanıyor. Denizli (102,14) bir basamak üstünde, Sakarya (101,78) ise bir basamak altındaydı.

Neden bu liste bilimsel bir ölçüm değildir?

Uzmanlar, internet tabanlı, denetimsiz ve standartlaştırılmamış testlerin "IQ" (Zeka Katsayısı) sonucu üretmediğini vurgular. Gerçek IQ ölçümü (WAIS, Stanford-Binet vb.), uzman psikologlar tarafından kontrollü ortamda, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmış standart testlerle yapılır. Çevrimiçi testlerde; katılımcı profili (eğitim, yaş, test tekrar sayısı), ortam kontrolleri eksikliği ve örneklem seçimi biası (kendi seçerek katılanlar) sonucu çıkan sayılar, o ilin nüfusunu temsil etmez. Bu nedenle liste, "hangi il daha zeki" değil, "hangi ilden internet testi yapanların ortalama skoru ne" sorusunu cevaplar.