Suriye'de yakıt zamı ve geçim krizi: "Esad döneminden daha zor" diyenler artıyor

DAMASKUS — Suriye geçiş yönetiminin, yeksan yıldır süren iç savaştan kalan yakıt alt yapısının çökmesi ve dış borçlanma kapısının hâlâ aralanmaması nedeniyle benzin ve mazot desteklerini tamamen kaldırması, kentlerdeki son hükümet güvenini de eritti. Geçen hafta Cuma günü Resmi Gazete'de yayımlanan kararla, 'akıllı kart' sisteminin sona erdirilmesi ve pompa fiyatlarının serbest piyasa koşullarına bırakılması sonrası, Damaskus ve Halep'te benzin litre fiyatı 15.000 Suriye Lirası'dan (yaklaşık 1,10 ABD Doları) 32.000 Lira'ya (2,35 Dolar) çıkarken, ticari mazot fiyatı 45.000 Lira buldu.

Desteklerin kaldırılması pompaları boşalttı

Petrol ve Maden Mülkiyet Genel Müdürlüğü'nün (PMDM) yaptığı açıklamada, "İran hatlarının kesilmesi ve rafineri kapasitesinin %30'unun altına düşmesi" gerekçesiyle desteklerin sürdürülemediği belirtildi. Ancak sokaktaki tepki, fiyat artışının değil, minimum ücretin (280.000 Lira) ve memur maaşlarının (ortalama 450.000 Lira) bu realiteye uyum sağlayamaması yönünde yoğunlaşıyor. Halep'teki bir minibüs şoförü Ebu Muhammed, "Esad zamanında benzin pahalıydı ama vardı, şimdi hem yok hem de alırsan kazancın yakıta gidiyor" diyerek, geçim krizi algısının yönetim değişikliğine rağmen nasıl derinleştiğini anlattı.

Ekmek fiyatları gündüzübirlik arttı, fırınlar kapandı

Yakıt zamının zincirleme etkisi, temel gıda güvenliğini doğrudan vurdu. Hükümetin sabahleyin "ekmek fiyatı sabit kalacak" açıklaması yapmasına rağmen, fırın işletmeleri elektrik kesintileri ve jeneratör mazotu maliyeti nedeniyle üretimi durdurdu veya fiyatı 5.000 Lira'dan 12.000 Lira'ya çıkardı. Suriye İstatistik Merkezi'ne (SCBS) göre, Nisan 2026 itibarıyla bir ailenin temel gıda sepeti maliyeti 4,2 milyon Lira'ya ulaştı; bu rakam, bir memur aylık brüt maaşının neredeyse 10 katına tekabül ediyor. Dünya Gıda Programı (WFP) Ekim raporunda, nüfusun %90,7'sinin fakirlik sınırı altında yaşadığını, bu oranın 2023 sonlarına (Esad döneminin son ayları) göre 12 puan arttığını kaydetti.

Uluslararası kuruluşlar: "Kaçış noktası yok, yapısal reform şart"

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası ekipleri, geçen ay Beirut'ta yapılan teknik görüşmelerde geçiş yönetimine, enerji fiyatlarının tam maliyetine yansıtılmasının kaçınılmaz olduğunu, bununla birlikte hedefli nakit transfer programlarının (CTP) olmadan toplumsal patlamanın riskinin çok yüksek olduğunu vurguladı. Ahmed Şara başkanlığındaki yönetim, "Koruma kalkanı" adı verilen yeni bir sosyal yardımcı programı için BM ve AB'den 1,2 milyar Dolar lik acil finansman talep etti; ancak Batılı diplomatlere göre, para yıkama (AML) ve terörün finansmanının önlenmesi (CFT) standartlarında Suriye bankacılık sisteminin yetersizliği, fonların aktarılmasını bloke ediyor.

Kış öncesi son hamle: Özel sektörden ithal çağrısı

Enerji Bakanı Muhammed al-Başir, dün yaptığı basın toplantısında, "Devlet ithalat yeteneğini kaybetti, özel sektörün limanlardan ve sınır kapılarından (özellikle İrak ve Lübnan yolları) yakıt getirmesine izin veriliyor" dedi. Bu kararın, askeri gücü hâlâ kontrollü olmayan bölgelerde (Kuzey Doğu'daki SDG ve İdlib'deki HTS kalıntıları) tacir kartellerinin güçlenmesine yol açacağı endişesi, güvenlik bürolarında tartışılıyor. Kış aylarına girerken, elektrik kesintilerinin günde 20 saati bulması ve doğalgaz hatlarının işlevsizliğiyle, Suriyelilerin "Esad dönemine kıyasla daha kötü" diye özetlediği bu kışın, yeni yönetimin meşruiyet sınavının en zor anı olacağı öngörülüyor.