Gaz Sızıntı Riski Artıyor: Londra ve Kahramanmaraş Olayları Güvenlik Protokollerini Zorluyor

Londra merkezdeki bir apartman bloğunda yaşanan büyük gaz sızıntısı nedeniyle binlerce kişinin tahliye edildiği, Kahramanmaraş'ta ise sızıntı riski üzerine iki okulun boşaltıldığı olaylar, kentleşmenin getirdiği altyapı güvenliği sorunlarını tekrar gündeme getirdi. Her iki olayda da kayıp yaşanmaması, acil müdahale ekiplerinin koordinasyonunu kanıtlasa da, uzmanlar tekrarlayan senaryoların sistemik bir risk işareti olduğunu vurguluyor.

Eski altyapı ve aşırı yük riski

İnşaat mühendisleri ve jeoteknik uzmanlar, İngiltere'nin Victorian dönemine dayanan demir boru şebekesinin ve Türkiye'nin hızla büyüyen kentlerdeki polietilen/pvc geçişlerinin yetersiz kaldığı noktalarda, basınç dalgalanmalarının mikro çatlaklara yol açabileceğini belirtiyor. Londra olayında sızıntının ana hat borusunda tespit edilmesi, bakım-arama döngülerinin yoğunlukla sorgulandığını gösteriyor. Kahramanmaraş örneğinde ise okul binası altından geçen hatın yeterli derinlikte olup olmadığı ve koruyucu kafes sistemlerinin kontrol edilmesi öne çıkıyor.

Kokuyu hissetmek yetmez: Erkken uyarı sistemleri

Doğalgazın kokusuz, renksiz yapısı nedeniyle eklenen mercaptan bileşiği sızıntıyı insan burnu ile algılanabilir kılsa da, uzmanlar "Koku hissedildiğinde konsantrasyon zaten tehlikeli seviyededir" uyarısında bulunuyor. Yeni nesil statik dedektörler (metan, propan, karbondioksit sensörleri) ile merkezi SCADA sistemlerine entegre akıllı vanaların, sızıntı başlangıcında saniyeler içinde hattı izole edebildiği kaydediliyor. Ancak mevzuat gerektirmesi halen sadece endüstriyel tesisler ve yeni lisanslı binalar için geçerli; mevcut stokta retrofit (yeniden donatım) zorunluluğu tartışılıyor.

Acil durumda "Yapılmaması Gerekenler" hayati

AFAD ve İtfaiye Genel Müdürlüğü protokollerine göre sızıntı şüphesi anında; elektrik anahtarlarına dokunmamak, asansör kullanmamak, alev/yangın kaynaklı cihaz (sigara, mutfak ocakları) çalıştırmamak ve kapıları açılarak havalandırma sağlamak ilk kurallar. Tahliye mesafesi, sızıntı kaynağına ve rüzgar yönüne göre 50-200 metre aralığında dinamik belirleniyor. Okul ve hastane gibi hassas kurumlarda "Yerinde Kal" (Shelter-in-Place) prosedürünün, dış ortam gaz konsantrasyonu yüksekse tahliye보다 güvenli olabileceği simülasyonlarla kanıtlanıyor.

Periyodik kontrol ve sığorta şartları sıkılaşıyor

Belediyeler ve abone hizmetleri, 2026 yılı sonuna kadar 10 yıla tamamlayan binalarda zorunlu "Gaz İç Tesisatı Periyodik Kontrol Raporu" talep etmeye başladı. Sigorta şirketleri de poliçede gaz kaçağı hasarının kapsanması için bu raporu şart koşuyor. Uzmanlar, vatandaşların sadece fatura ödemekle yetinmemesi, kombi bakımında yetkili servis kullanması ve balkon/dış cephe borularında koruma kafesi kontrolü yapmasının, büyük felaketleri önlemedeki en etkili bireysel önlem olduğunu vurguluyor.