Zambia TAZAMA Boru Hattına Açık Erişimi Ocak'ta Başlatacak, IMF Şartı Gecikmeli Yerine Getirilecek

Zambia Hükümeti, ülkesinin tek ham petrol ve rafine ürün ithalat koridoru olan TAZAMA (Tanzanya-Zambia Mafuta) boru hattına özel sektörün "açık erişim" (open access) ilkesine dayalı kullanımına, Ocak 2025 itibarıyla başlayacağını resmi olarak onayladı. Gelişme, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile imzalanan 1,3 milyar dolarlık Genişletilmiş Kredi Tesisi (ECF) programı çerçevesinde talep edilen en kritik yapısal reformlardan birinin, öngörülen takvimden bir kaç ay gecikmeyle hayata geçirileceğini gösteriyor.

Tekel kırılıyor, piyasa mekanizması devreye giriyor

Dar es Salaam limanından başlayıp Zambia'nın Kuzeybeli şehrindeki Ndola Rafinerisi'ne uzanan 1.710 kilometrelik TAZAMA boru hattı, yirmi yılı aşkın bir süredir devlet kontrolünde tekel bir yapıda işletiliyordu. Bu durum, yakıt ithalatını ve lojistiğini tek bir aktörün (genellikle devlet destekli veya bağlı kurumların) elinde toplayarak, fiyat şeffaflığını engelliyor ve özel yatırımcıları uzaklaştırıyordu. IMF, programın ikinci incelemesi notunda, boru hattı kapasitesinin şeffaf ve rekabetçi bir taban üzerinde üçüncü taraflara açılmasını "öncelikli eylem" olarak işaretlemişti.

Yüksek düzey yetkili: "Teknik altyapı hazırlanıyor"

Başbakanlık'a bağlı Enerji ve Yakıt Sektörü Reform Ofisi'nden yapılan açıklamada, yetkili "Boru hattı operatörü TAZAMA ile birlikte, kapasite tahsisi, tarife yapısı ve işletim protokolleri gibi teknik alt yapı çalışmaları sona erdiriliyor. Ocak ayı başlangıcında sistem, ilgilenen tüm lisanslı ithalatçılara eşit şartlarda açılacak" ifadelerini kullandı. Yetkili, gecikmenin nedeni olarak "karmaşık lojistik entegrasyon ve fiyatlandırma formülünün uzlaşı sağlanması" gerektiğini belirtti.

Yakıt fiyatları ve arz güvenliği odakta

Sektör uzmanları, açık erişimin sağlanmasının Zambia'daki yakıt fiyatlarındaki ani dalgalanmaları dämping (yumuşatma) etkisi yaratabileceğini, ancak bu sürecin başlangıçta lojistik darboğazları ve rafineri kapasitesi kısıtlamaları nedeniyle zorlu geçebileceğini öngörüyor. Ndola Rafinerisi'nin (Indeni) operasyonel sorunları ve bakım gecikmeleri, boru hattından gelecek ham petrolün işlenebilirliğini sınırlayan ikinci bir risk faktörü olarak görülüyor. Hükümet, rafineri özelleştirme veya kira modeli gündemini de bu reform paketinin bir parçası olarak masada tutuyor.

İMF programı için "sınav" anı

Bu adım, Zambia'nın borcu yeniden yapılandırma sürecini (G20 Ortak Çerçeve) tamamlaması ve IMF programının sonraki kredi trench'lerini serbest bırakabilmesi için bir "ön koşul" niteliğindeydi. Fon yetkilileri, reformun gecikmesinin program performansını olumsuz etkileyebileceğini, ancak nihai taahhüdün yerine getirilmesi halinde yapısal kıyasın (structural benchmark) "kısmen karşılanmış" olarak değerlendirilebileceğini sinyallemişti. Ocak tarihli başlangıç, Fund'ın Mart 2025 için planlanan üçüncü incelemesinden önce kritik bir teslimat noktası oluşturuyor.